Politiegeweld toont ontwrichting VS

Grote ongelijkheid van kansen en vrijwel onbeperkte toegang tot wapens zetten een rem op de raciale verzoening in de VS, betoogt Bert Ummelen.

Een familiale anekdote, om het beeld scherp te krijgen. Hij speelt zich af in één van die lommerrijke suburbs waar well-to-do Amerika een veilig heenkomen zoekt. Zoonlief, niet vies van een pretvak, heeft op school film gekozen. En dus wordt er op een mooie middag in één van de cul de sacs van ons stadje gefilmd. Met z'n vieren zijn ze en het gaat om een achtervolgingsscène, compleet met waterpistool. Ze staan de beelden in hun camera te bekijken als drie patrouillewagens aan komen scheuren. Deuren vliegen open, agenten met getrokken vuurwapen springen eruit en gooien mijn zoon en zijn klasgenoten op de grond. Zo hebben ze er een tijdje bij gelegen, plat op hun buik, handen op de rug geboeid, voordat de toestand opgehelderd was: huiswerk.

Ik kon er eerst wel om lachen, vervolgens raakte ik - in deze volgorde - verontwaardigd (daar heeft je gemaltraiteerde nakomeling tenslotte recht op) en verontrust. Hoe gemakkelijk had het niet mis kunnen gaan?

'Racisme' schalde het de afgelopen dagen door de straten van Amerika's grote steden, na weer een geval van fataal politiegeweld. Ongewapende zwarte man gedood, blanke agent door blanke lekenjury gevrijwaard van vervolging. Afro-Amerikanen zien een patroon, een patroon dat wordt gebreid met een draad die van de lynchpartijen aan het begin van de vorige eeuw via de molestatie van taxichauffeur Rodney King (1991) naar Ferguson en Staten Island loopt.

'Hardnekkig wantrouwen', naar het woord van de Leidse onderzoeker Chris Quispel, kenmerkt de rassenverhoudingen in de VS. De afgelopen eeuw heeft gelijke burgerrechten gebracht, zwarte sterren, zelfs een zwarte president, en een ruime portie politieke correctheid in het publieke domein. Maar geen samenhangende samenleving.

De beroemde 'melting pot' is een fabel. Blank en zwart zijn niet versmolten, ze wonen in eigen wijken. Geen statistiek of die laat zien hoe breed de kloof nog altijd is: het gemiddelde inkomen van zwarte mannen is iets meer dan de helft van dat van blanke mannen, bijna de helft van de gevangenisbevolking is zwart, zwarten lopen twee keer zoveel kans vermoord te worden als blanken.

Zo zie je: burgerrechten geef je met een pennenstreek, voor emancipatie in maatschappelijke zin komt heel wat meer kijken.

undefined

Misdaad

Waar armoe en uitzichtloosheid heersen, heerst criminaliteit. Dat Afro-Amerikanen zwaar oververtegenwoordigd zijn in de misdaadstatistieken valt niet te ontkennen. Het is een realiteit met een wrang spiegeleffect: racial profiling. Wat het betekent maakte New Yorks burgemeester De Blasio, zelf getrouwd met een zwarte vrouw, duidelijk toen hij vertelde dat hij zijn zoon had geleerd hoe hij zich moest gedragen mocht hij door de politie worden aangehouden. Die kans is groot, veel groter dan de kans die een blanke jongeman loopt. En die training (kalm blijven, gedwee zijn) is nuttig. Naar aanleiding van de verwurging van Eric Garner kwam The New York Times met een lijst van gelijksoortige incidenten; ze betroffen stuk voor stuk zwarten en latino's.

Gekleurd zijn is verdacht. En wat verdacht is, is in een land waar 200 miljoen vuurwapens onder de bevolking circuleren knap gevaarlijk. De Groene-columnist Stephan Sanders zag, schreef hij, in de schokkerige beelden van het doodschieten van Michael Brown iets anders dan onbekookte agressie. Hij zag angst. En dat is wat mijn zoon had gelezen in de ogen van de aanstormende en freeze blèrende politiemannen. 'Ze knepen hem, pap.'

De machocultuur van de Amerikaanse politie, de neiging tot fors geweld, heeft diepe wortels in de geschiedenis, maar wordt tegelijk gevoed door de werkelijkheid van alledag. De zwarte no-go areas van de metropolen zijn geen Vogelaarwijken, het zijn halve oorlogszones.

De ongeveer dertigduizend mensen die in de VS jaarlijks door kogels om het leven komen, vallen vooral daar. Maar zo'n maatschappelijke schiettent heeft effecten op het mentale register van het hele land en zijn wetsdienaars.

Ferguson gaat niet over racisme maar over wapens, concludeerde Sanders. Het zou over allebei kunnen gaan, en meer nog gaat het over maatschappelijke ontwrichting. Extreme ongelijkheid van levenskansen en vrijwel onbeperkte toegang tot vuurwapens zetten in combinatie een rem op raciale verzoening.

undefined

Dappere beschermer

Die rem gaat er vast niet af als politiemensen cameraatjes op hun uniform krijgen. Het doodschieten van Brown en de verwurging van Garner werden nota bene geregistreerd. Die beelden waren voor de overwegend blanke grand jury's geen reden om het politieoptreden in de rechtszaal te laten toetsen.

In blank Amerika is de politie niet zozeer 'beste vriend' als wel dappere beschermer van lijf en goed. En je beschermt je beschermer, toch?

Vandaag, als het protest tegen het politiegeweld culmineert in een nationale demonstratie, zal Washington weer zwart kleuren. Het zal niet voor het laatst zijn.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden