Politici zitten samen in de puree

Onze politici hebben het dezer dagen niet gemakkelijk. Zie de afgelopen week. De PvdA neemt het haar leider, minister Wouter Bos, kwalijk dat hij de topinkomens in de private sector niet wil aanpakken. Beoogd PvdA-senator Klaas de Vries belooft zich niet neer te leggen bij de weigering van het kabinet de besluitvorming over Irak te laten onderzoeken, tot ergernis van de PvdA-bewindslieden die twee maanden geleden door de knieën gingen. Minister Plasterk wil knabbelen aan de vakantie van leraren en krijgt prompt de onderwijsbonden over zich heen. Oud-senator Leo Platvoet voert een smaldeel van GroenLinks-leden aan die ontevreden zijn over fractievoorzitter Femke Halsema. Religiehaters Maarten ’t Hart en Rudy Kousbroek ontdekken nu pas dat de Partij voor de Dieren, die zij als lijstduwers hebben gesteund, geleid wordt door politici die de Schrift letterlijk nemen. Ze moeten meteen weg, vinden de heren.

Vooral de aanvallen op bewindslieden vallen op, en dat terwijl het kabinet in februari zo ontspannen van start was gegaan. Ondanks de wat moeizame formatieperiode hadden de partijen elkaar gevonden terwijl de bewindslieden niet uitgepraat raakten over de prettige onderlinge verhoudingen. Ze zouden het ’samen’ gaan doen, zoals ook van de burgers saamhorigheid werd verwacht.

Helaas ging het onmiddellijk helemaal fout, door toedoen van Geert Wilders die over dubbele paspoorten begon en het vertrouwen in enkele moslimbewindslieden opzegde.

Het was van Wilders een doorzichtig spelletje. Maar evengoed had men bij de kabinetsformatie kennelijk geen moment nagedacht over de mogelijk kwetsbare positie van met name staatssecretaris Albayrak. In ieder geval had men geen kordaat antwoord bij de hand, zodat de publieke discussie over de zaak zich wekenlang zou voortslepen. Op het feestelijke moment dat het nieuwe kabinet van stapel liep, had het de eerste venijnige tik al te pakken.

Wat vervolgens steeds duidelijker wordt, is het risico dat een partij loopt indien zij na jaren van oppositie als kleinere partner toetreedt tot een kabinet dat voor enkele van de belangrijkste oppositionele punten geen ruimte maakt. Het overkwam de PvdA die in de kwestie-Irak nu ongeloofwaardig opereert en met gebonden handen de oplaaiende discussie over het roofkapitalisme moet gadeslaan – nog afgezien van het schrappen uit het regeerakkoord van de hypotheekrenteaftrek, het derde favoriete onderwerp van de sociaal-democraten.

En dan laten we maar buiten beschouwing dat de assertief moralistische houding van de ChristenUnie – niet alleen inzake goudgekleurde bikini’s – de PvdA-fractie vroeg of laat op de zenuwen kan gaan werken.

Storend is ook dat nogal wat sociaal-democraten blijven roeren in de beroerde prestaties gedurende het afgelopen jaar van de partij en haar aanvoerder. Het getuigt van een openheid die vaak als een teken van kracht wordt beschouwd maar die niet bepaald de beste manier is om de toch al verdeelde en verontruste gelederen te sluiten.

Dat Bos hieraan meedoet past in een meer algemeen beeld: de momenteel zwakke positie van heel wat partijleiders, dan wel opkomende kritiek van de achterban op het leiderschap. Zelfs Marijnissen moest door zijn flirt met Wilders, waarschijnlijk voor het eerst van zijn leven, een aanval op zijn positie pareren.

Bij GroenLinks is situatie ernstiger: het verwijt dat Halsema buiten het kabinet wilde blijven kan nog lang voor ontevredenheid zorgen, afgezien van de bezwaren tegen haar leiderschapsstijl. En terwijl het relletje rond de bijbelvaste kopstukken van de Partij voor de Dieren vooral een komisch incident is, biedt de VVD het voorbeeld van een partij die zelfs geheel is verdeeld. Een recent interview in het Volkskrant-magazine met Rita Verdonk liet nogmaals zien hoezeer de splijtzwam daar voortwoekert.

En dan zijn er natuurlijk de kleine onhandigheden van kersverse bewindslieden die nog moeten leren dat het lanceren van een plan of het opwerpen van een losse gedachte voor politici niet altijd raadzaam is. Het overkwam staatssecretaris Sharon Dijksma vorige maand: op 14 maart kondigde ze een verplichte taaltoets voor kleuters af om die verplichting op 15 maart weer te laten vallen.

Ook Plasterk moet het vak nog leren. Misschien moet hij eens een middag met zijn verre voorganger Jos van Kemenade in gesprek, die destijds om zijn plannen tot onderwijshervorming alle hoeken van het Binnenhof te zien kreeg. Het waren uitstekende plannen, zei hij later, maar helemaal verkeerd gebracht.

Zie ik het goed, dan zijn er momenteel twee dingen aan de hand. Aan de ene kant is er in het politieke veld een zekere nervositeit te bespeuren die de leiders onzeker en de kiezer kribbig maakt. Aan de andere kant zal nog moeten blijken of het kabinet wel zo stevig in elkaar zit als aanvankelijk werd gesuggereerd. Let op de PvdA: daar zit het zeer, de ergernis en de woede.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden