Column

Politici vrezen immigratie, maar etiket ras wordt minder relevant

Actrice Halle Berry. 'Tot voor kort als tweederangs burgers beschouwd, zijn mensen van gemengde afkomst nu vaak beeldbepalend, zoals naast Obama de filmactrices Cameron Diaz en Halle Berry, de zangeres Norah Jones en de golfspeler Tiger Woods laten zien.' Beeld afp

In het Frankrijk van Marine Le Pen heerst als gevolg van de immigratie angst voor 'de grote vervanging', een metafoor van de extreem-rechtse auteur Renaud Camus voor het verdwijnen van de Franse cultuur en oorspronkelijke bevolking. In het Amerika van Barack Obama spreekt een gerenommeerd instituut als het Pew-onderzoekscentrum van 'het volgende Amerika'. Een typerend verschil tussen de Oude en Nieuwe Wereld in het waarderen van verandering.

Zo zwart-wit als dit contrast laat zien, is de werkelijkheid niet. Ook in de Verenigde Staten roept de immigratie weerstanden op. Onder invloed daarvan zijn onder het presidentschap van Obama twee miljoen illegale immigranten uitgezet, meer dan onder welke president ook. Hierbij ging het niet alleen om criminelen, maar ook om mensen die door een kleine verkeersovertreding tegen de lamp liepen en pardoes werden gearresteerd om te worden uitgezet.

De verklaring is een politieke. Obama wil de Republikeinen geen excuus geven de beoogde hervorming van het immigratiebeleid te dwarsbomen. De tragiek is dat deze strategie vooralsnog niet werkt: nog altijd hebben als gevolg van het Republikeinse verzet in het parlement de circa elf miljoen illegale immigranten en ook hun in de VS geboren kinderen geen uitzicht op het door de president beloofde Amerikaanse burgerschap.

De massale uitzettingen voorkomen evenwel niet dat de samenstelling van de bevolking van de Verenigde Staten ingrijpend verandert. In 1960 was het aandeel van de blanken 85 procent, nu is dat iets meer dan 64 procent, in 2060 zal het naar verwachting 43 procent zijn. In het volgende Amerika, door Pew getypeerd als een 'regenboognatie', zullen de hispanics, mensen van Latijns-Amerikaanse afkomst een derde uitmaken, naast zwarten (13 procent) en mensen van Aziatische afkomst (8 procent).

Relevant etiket?
Nog intrigerender is het gegeven dat het onderscheid naar ras, dat op beide continenten zoveel ellende heeft veroorzaakt, geleidelijk zal vervagen door de toename van raciaal gemengde huwelijken. Een halve eeuw geleden waren zulke huwelijken in een derde van de Amerikaanse staten nog verboden en elders min of meer taboe.

Nu is een op de zes huwelijken in de Verenigde Staten gemengd. De onderzoekers van Pew vragen zich af 'hoe we in 2050 de kinderen uit gemengde huwelijken zullen aanduiden'. Is het etiket ras dan nog relevant?

Om hierop enig zicht te krijgen onderzochten zij hoe de Amerikanen tegen president Obama aankijken. Uitkomst: de meeste Amerikanen beschouwen hem als iemand van gemengde afkomst, wat hij als kind van een Keniaanse vader en Amerikaanse moeder ook is. Alleen de Afrikaanse Amerikanen zien hem in meerderheid als zwart. Obama heeft zich zelf vaak omschreven als een 'mutt', een straathond; een vuilnisbakkenras zouden we in Nederland zeggen. Ironie is een beproefd middel om een scheldnaam in een geuzennaam te transformeren.

Tot voor kort als tweederangs burgers beschouwd, zijn mensen van gemengde afkomst nu vaak beeldbepalend, zoals naast Obama de filmactrices Cameron Diaz en Halle Berry, de zangeres Norah Jones en de golfspeler Tiger Woods laten zien. Grote Amerikaanse merken durven het nu ook aan in hun televisiereclames raciaal gemengde gezinnen in beeld te brengen.

Zweden als uitzondering
In Amerika wonen geen betere mensen dan in Europa, maar in de benadering van de immigratie en de gevolgen daarvan is er een duidelijk verschil in grondhouding. Amerikanen zijn geneigd veranderingen eerder als uitdaging dan als probleem te zien. Zo noemde de vermaarde socioloog José Casanova de ingrijpende demografische verandering die zich in zijn land voltrekt 'een nieuwe fase in het Amerikaanse experiment'.

In Europa heeft de politieke stem van de beduchtheid voor de immigratie en verlies van nationale identiteit bij de Europese verkiezingen aan kracht gewonnen. Tegenwicht in de vorm van een positieve benadering van het verschijnsel is er nauwelijks. Onder invloed van het populisme heeft de politieke hoofdstroom voornamelijk meegebogen en is het verschijnsel een open zenuw geworden.

Zweden is met zijn welbewuste 'open en tolerante' immigratiepolitiek de enige uitzondering in Europa. 'Een kwestie van politiek leiderschap', aldus de minister van integratie in de conservatief-liberale regering. De Zweedse populisten kregen 9 procent van de stemmen, beduidend minder dan de PVV hier. Europa kan, zonder problemen te kleineren, iets van de Amerikanen en de Zweden leren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden