Politici praten, de kerk helpt

veiligheid | Christenen uit het noorden van Irak zijn hun vertrouwen kwijt in politici, twee jaar nadat ze massaal werden weggejaagd door de islamitische terreurgroep IS.

Kijk, dit was mijn huis", zegt de man buiten het café in de christelijke voorstad Ainkawa. Hij toont zijn telefoon: op het schermpje is vanuit de lucht ingezoomd op huizen, met in de linkerhoek een leeg vlak. "Helemaal in puin." Hij is een van de duizenden Iraakse christenen die ruim twee jaar geleden naar deze voorstad van de Koerdische hoofdstad Erbil vluchtten, toen de islamitische terreurgroep IS hun regio op de vlakte van Nineve binnentrok. De meesten van hen hebben de app op hun telefoon geraadpleegd om te zien wat er van hun woonplaats is geworden. Ervaringen uit bevrijde gebieden leren dat IS veel vernielt en plundert.

Binnen, achter een kop koffie, legt de Syrisch-katholieke pater Bashar Klthea (42) uit dat deze vernielingen niet door IS zijn aangericht. "Als de Amerikanen vanuit de lucht een voertuig zien, of activiteiten bij een huis, dan bombarderen ze het." Volgens hem is dat gebeurd met zo'n vijftig van de 9800 huizen in zijn woonplaats Qaraqosh, de grootste in de christelijke regio van Irak.

Zo'n honderdduizend mensen, bijna 13.000 gezinnen, vluchtten van Nineve naar Koerdistan. Ervan overtuigd dat Irak hun geen veiligheid meer kon bieden, vonden velen hun weg naar het westen. Twee jaar later zijn er in Koerdistan nog zo'n 6600 gezinnen over, en de meeste zijn het wachten op terugkeer naar huis moe, zegt de pater. "Ze hebben hun geduld en hoop verloren."

Caravankampen

Gefrustreerd keken ze onlangs van afstand toe hoe de Koerdische peshmerga-troepen met Qaraqosh al in het vizier halt hielden bij hun opmars naar het IS-bolwerk Mosul. Ze staan te popelen om terug te gaan, zegt Bashar. "Ik word zelfs uit het buitenland gebeld of het al zover is."

In Ainkawa heeft Bashar de zorg over duizenden ontheemden die afhankelijk zijn van de kerk. Deels zitten ze in caravankampen, anderen zijn ondergebracht in huizen die de kerk huurt en die ze met meerdere gezinnen delen. Zo'n 2100 gezinnen krijgen nog steeds voedselpakketten. En het is vooral dankzij het vertrek van zovelen dat die hulp nog steeds doorgaat, zegt hij.

"Waren allen gebleven, dan was de kerk nooit in staat geweest om voor hen allemaal te zorgen. Want na zes maanden kwam er steeds minder hulp van buitenlandse organisaties."

Dat wil niet zeggen dat de kerk mensen adviseert om te vertrekken, al zijn er paters die visa voor Jordanië wisten te bemachtigen en opvangplaatsen in Tsjechië. "Als priester zou ik zeggen: blijf, maar met een gebroken hart vanwege de situatie. Hier zijn alle herinneringen."

Ook zuster Huda, die de Syrisch-katholieke Al-Bishara-basisschool leidt in Ainkawa, zag de helft van haar leerlingen naar het buitenland vertrekken. Toch stelt ze vast dat de situatie in Ainkawa beter is dan die in Qaraqosh. "De meesten hebben werk en zijn aan de situatie gewend." Wat niet betekent dat ze niet terug willen. "Ze denken aan niets anders."

Dat geldt ook voor haar en de andere zusters, zegt ze. En de school die hier voor hen is gebouwd dan? "Die gaat door voor wie blijft, maar wij kunnen daar net zo makkelijk weer een nieuwe school bouwen."

De onduidelijke situatie maakt hen echter onzeker. "Wie zal er voor onze veiligheid zorgen? En komen die moslims ook terug naar hun dorpen?" Want sommige sloten zich aan bij IS, waardoor veel christenen de inwoners van omliggende dorpen nooit meer zullen vertrouwen.

Koerden willen dat Nineve een christelijke provincie wordt binnen hun regio, en niet zoals voorheen onderdeel van Irak. Onder de gevluchte inwoners zijn de meningen daarover verdeeld. "Politiek is een spel", lacht zuster Huda, "en de winnaar zal voor onze veiligheid moeten zorgen".

"We zijn al onderdeel van Koerdistan. Dat is beter voor ons dan de Iraakse regering", meent Emad al-Dalakta, die docent elektronica is aan het Technische Instituut van Mosul dat tijdelijk in Erbil is gevestigd. Daarnaast is hij betrokken bij de opvang van 500 families door de Syrisch-orthodoxe kerk. Die hebben van de Iraakse regering vrijwel geen hulp gekregen, klaagt hij, in die twee jaar slechts één bedrag van 800 dollars.

"We hadden vijf christelijke leden in het Iraakse parlement en die konden niets voor ons doen. Het vertrouwen in de politiek is weg. Politici praten maar, terwijl de kerk helpt. Die zal dan ook een grotere rol krijgen als we terugkeren, want nu speelt de kerk in feite al de rol van de regering."

Hij beaamt dat de Koerden veel goodwill verloren toen ze in augustus 2014 hun controleposten in Nineve verlieten uit angst voor IS en de christenen onbeschermd achterlieten. "Maar we hebben zelf alleen onze bewakers en een militie van vijfhonderd man, dus wat kunnen we doen? En hoe kun je de Iraakse regering nog vertrouwen na twee jaar van nietsdoen?"

Pater Bashar verwoordt datzelfde wantrouwen jegens de Koerden. "Het gaat erom wie de macht krijgt na IS. Dit zijn omstreden gebieden, die de Koerden voor zichzelf willen, onder hun controle. Het gaat ze om hun eigen belangen, niet om de onze."

Steun van het Westen

Marwan Butrus Jiji, een Syrisch-katholieke advocaat uit Qaraqosh, suggereert daarom hulp van de Verenigde Naties in te roepen. "Belangrijk is allereerst wie er zorgt voor herstel van onze levens. Dat moeten we zelf doen. Dan komt de veiligheid, waarvoor de Koerdische troepen met de Verenigde Naties moeten zorgen, op basis van een VN-resolutie."

Hij is voorstander van een soort autonomie op de vlakte van Nineve, in coördinatie met de Iraakse regering, en in samenwerking met de Shabak- en Kakei-minderheden. "We willen niet nog eens de dupe worden van conflicten tussen de Koerden en Bagdad." Maar dat kan alleen met steun uit het Westen, meent hij. "Zonder druk van de VN en de internationale gemeenschap komen er geen afspraken."

In de nieuwe besturen ziet ook hij geen rol meer voor politici. "Die hebben alle krediet verloren. Wie voorheen betrokken was in de regering zal falen, want er is geen vertrouwen meer in politieke partijen." Hij meent dat kerkelijke vertegenwoordigers het werk in de raden en besturen moeten overnemen, en stelt zich daarvoor beschikbaar. "Want ik geloof dat het proces faalt als het niet door de kerk wordt geleid. Onze enige hoop is de kerk."

Kerk in Actie, de hulporganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), houdt vanaf komend weekend een actieweek voor christenen en kerken in het Midden-Oosten. De week begint met kerkelijke vieringen in Amsterdam, Damascus en Beiroet. Kerk in Actie wil geld inzamelen om kerken in Syrië en omringende landen te ondersteunen. Kerken in Syrië en Libanon bieden veel noodhulp aan vluchtelingen en die hulp wil Kerk in Actie ondersteunen. Een belpanel is de hele week actief, er zijn benefietconcerten en christenen uit het Midden-Oosten komen over om over de situatie van de kerken te vertellen. In kerken wordt voor hulp aan christenen in het Midden-Oosten gecollecteerd. Zie www.kerkinactie.nl.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden