Politici moeten zelf het vertrouwen terugwinnen

Oud-D66-politicus Jan Terlouw wist woensdagavond bij het Vara-programma 'De Wereld Draait Door' in enkele minuten duidelijk te maken waar het zijns inziens aan schort in de huidige samenleving: een gebrek aan vertrouwen. De burger vertrouwt de politiek niet meer en de overheid ontbeert vertrouwen in de bevolking.

Zijn woorden maakten grote indruk, als we de reguliere en sociale media mogen geloven. Vooral toen hij refereerde aan de touwtjes die vroeger uit de brievenbussen hingen. "We wantrouwden de overheid niet. De regering had moreel gezag in die tijd'', kenschetste Terlouw.

Zou dit nu het resultaat zijn van een halve eeuw individualisering en ontzuiling, waar zijn partij zich altijd sterk voor heeft gemaakt? Misschien wel, maar dat klinkt een beetje als een jij-bak en dat zou zijn analyse tekortdoen, realiseer ik me. Hij laakte de regeldrift van de overheid, ingegeven door het wantrouwen in de burger.

Met zijn woorden in het achterhoofd herlas ik het verhaal over de helletocht van psychiatrisch patiënt Geke (een gefingeerde naam) door de instituties, dat vorige zaterdag in ons magazine Letter&Geest werd gepubliceerd. Geke kwam klem te zitten tussen ambtenaren en instellingen die uitvoering geven aan de Wet langdurige zorg (Wlz) en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Haar zus, de schrijfster Yolanda Entius, schreef het verhaal op.

De conclusie van de Rotterdamse hoogleraar Martin Buijsen (recht & gezondheidszorg) in een begeleidend artikel was helder: 'De praktijk is dat veel patiënten aan hun lot worden overgelaten. Veel gemeenten kunnen die vrijheid maar moeilijk invullen met goed beleid. Hun regels bieden zelden voldoende houvast voor de uitvoerende ambtenaren, met zeer onzorgvuldige en willekeurige beslissingen tot gevolg'.

In dit perspectief kun je je de boosheid van de burger wel voorstellen, patiënten en mantelzorgers die verdwalen in het labyrint van regels en voorschriften. In de krant van gisteren kwamen we terug op dit onderwerp.

Twee moeders getuigden van hun gevecht met de bureaucratie om hun dochters een plek in een instelling te bezorgen. "Alle betrokken financiers en partijen wijzen naar elkaar. Niemand neemt de verantwoordelijkheid'', vertelt een van de moeders. Je voelt de wanhoop.

Datzelfde proefde je in de serie verhalen die we deze week publiceerden over de verdwijnende boerencultuur in Nederland. Ooit de trots van Nederland, nu - overdreven gesteld - verguisde producenten van te veel melk en mest in te grote stallen. Zelf vinden ze dat ze klem zitten tussen de regeldrift van de overheid, banken die willen dat ze stoppen of investeren en de prijzen op de wereldmarkt.

En die teleurstelling in de politiek uit zich in de nee-stem. In Italië wil de jonge charismatische premier Renzi het politieke stelsel hervormen, juist als antwoord op de jarenlange onvrede onder burgers over de Italiaanse politiek, maar de kans is aanwezig dat diezelfde burger nee stemt. Uit boosheid over Renzi zelf, zo konden we gisteren in de Verdieping lezen.

Op deze wijze is stemgedrag tot op zekere hoogte verklaarbaar, als we in ogenschouw nemen hoe Engelsen voor een Brexit stemden en Nederlanders tegen het associatieverdrag met Oekraïne. Het zijn stemmen tegen politici die ze niet meer vertrouwen. Het is vooral een uitdaging voor de politici zelf om dat vertrouwen weer te herstellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden