Column

Politici hollen naar het midden, maar kan de kiezer die run volgen?

Premier Mark Rutte in gesprek met PvdA-leider Diederik Samsom na afloop van het debat over het kabinetsbeleid. Beeld ANP

De kiezer was massaal naar het politieke midden gestroomd, concludeerden politieke commentatoren nogal voorbarig op grond van de uitslag van de laatste landelijke verkiezingen.

PvdA en VVD, de twee grote winnaars van de laatste verkiezingen, worden voor het gemak, en ten onrechte, als twee klassieke middenpartijen gezien. Er was een tijd dat daar heel anders over gedacht werd. Toen waren het de klassieke antipolen.

Die visie verklaart de verkiezingsuitslag wellicht beter dan de conclusie dat er een vlucht naar het midden zou zijn geweest. Rutte profiteerde van de angst van de kiezer voor de PvdA, terwijl de sociaal-democraten winst boekten op grond van een zelfde soort angst voor de liberalen.

Een half jaar na de verkiezingsuitslag is de echte run op het midden pas begonnen, zo lijkt het wel. De vraag is of de kiezer deze run van de politici kan volgen en hen uiteindelijk zal afstraffen door die gang niet mee te willen maken.

De zoektocht van de coalitie naar breder draagvlak, in de politiek en onder maatschappelijke organisaties, is vanuit politiek oogpunt opportuun en dus begrijpelijk. De tocht kwam met horten en stoten, en met meer vallen dan opstaan, van de grond, maar het massieve offensief vanuit het regeringskamp is nu toch echt begonnen.

Sluimerend
Daarbij komt een fundamentele scheiding in de politiek, die sluimerend al jaren aanwezig was, steeds duidelijker tot uitdrukking. Aan de ene kant zijn er de partijen die langs de kant blijven staan als doel hebben; aan de andere kant staan de partijen die openstaan voor regeringsverantwoordelijkheid.

Dat laatste uitgangspunt bergt echter grote gevaren in zich. Stel, er komt een breed akkoord in de politiek. Van GroenLinks tot en met SGP vinden partijen elkaar in een akkoord over het begrotingsbeleid de komende jaren. Hoe geloofwaardig is dat nog voor de kiezer?
Er zijn partijen, die ervan uitgaan dat zo'n breed akkoord een heilzame werking zou kunnen hebben op de sterk verdeelde samenleving. Goed voorbeeld doet goed volgen.

Maar een dergelijk akkoord kan per definitie alleen vaag of hooguit sub-optimaal zijn. Het is de moeder aller compromissen. Uit compromissen hoeft niet per definitie iets slechts voort te komen, maar je kunt overdrijven.

Het goede voorbeeld kan goed gevolgd worden of het verkeert in zijn tegendeel. Voor de PVV, de laatste maanden feitelijk weggezakt in totale overbodigheid, ligt er een uitgelezen kans tot nieuwe, of afgestofte profilering. Wat niet lukte door weg te rennen uit het Catshuis, kan nu alsnog lukken. Ook voor de SP liggen er mogelijk gouden kansen, zonder te willen suggereren dat de SP als de linkse PVV per definitie langs de zijlijn wil staan.

Het is boeiend dat de nieuwe fundamentele tegenstelling nu manifest wordt. Niet omdat er een briljant politicus was die de tegenstelling bewust op scherp wilde stellen, maar door een bizarre samenloop van omstandigheden. De schromelijke onderschatting van de politieke positie van de Eerste Kamer in de formatie was daarbij niet de onbelangrijkste.

De komende twee maanden kunnen bepalend worden voor de politiek de komende jaren. Niet alleen in deze kabinetsperiode, maar veel langer.

 
Daarbij komt een fundamentele scheiding in de politiek, die sluimerend al jaren aanwezig was, steeds duidelijker tot uitdrukking
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden