POLICE ACADEMY (3)

WE KRIJGEN VIDEO. Een zwarte vrouw van middelbare leeftijd vertelt hoe er opeens politie in haar huis in Chicago stond. “Ze riepen wel iets over een bevel tot huiszoeking, maar dat bleek er later niet te zijn. Al gauw vonden ze wat ze zochten: naakttekeningen die ik had gemaakt en wat seksboekjes. Ze stonden er allemaal omheen. Ik weet niet of het ze opwond, maar leuk vonden ze het wel. Ik niet.”

Acht jaar later zat ze achteraan op de publieke tribune van het Hooggerechtshof in Washington. 'Waar is mevrouw?', vroeg een rechter nog, maar ze durfde niet naar voren. “Ik wist toen niet dat het zo belangrijk was. Het enige wat ik dacht was: 'ik wil niet zeven jaar zitten'. Ik was zo blij.” Het was 1961. De uitsluitingsregel voor bewijsmateriaal dat in strijd met het vierde amendement was verkregen, die het Hooggerechtshof in 1914 had verordonneerd voor federale agenten, was van toepassing verklaard op lokale politiemensen.

Bob Keatly ziet er met zijn zwarte overhemd, spijkerbroek en sportschoenen uit als een karateleraar buiten werktijd. Zijn taak: politiemensen op het rechte pad houden tijdens hun onderzoek. Het rechte pad is, zoals bekend, smal. Het ravijn erlangs heet: Vierde Amendement. Dat amendement hebben de Founding Fathers, de schrijvers van de Amerikaanse grondwet, mooi vaag in elkaar gezet, vindt Keatly. “Lees mee: 'Het recht van het volk om in hun personen, hun huizen, papieren en eigendommen gevrijwaard te zijn van onredelijke doorzoeking, zal niet worden geschonden; en geen bevel tot huiszoeking zal worden afgegeven dan wegens aannemelijk vermoeden, ondersteund door eed of verklaring, precies beschrijvende de plaats die doorzocht zal worden en de persoon of zaken die moeten worden meegenomen'.”

“Die regels zijn geschreven in een tijd dat de herinnering vers was aan de huiszoekingen door de Engelse roodjassen. Op zoek naar een verboden middel konden die overal binnenvallen. Dat middel was trouwens thee... Nu gaat het de regering om Uzi's en crack, en beschermt het vierde amendement niet alleen onze huizen, maar ook auto's, je rugzak, je computerdisk, de kartonnen slaapdoos van een dakloze en zelfs, heeft het Hooggerechtshof beslist, de maag van je renpaard, ook al smokkel je er drugs in. Voor toegang tot al die dingen heeft de politie jouw toestemming nodig, of een bevel tot huiszoeking. Denk daaraan als je de volgende keer word aangehouden voor een verkeerscontrole en de agent vraagt vriendelijk of hij even in je auto mag kijken.”

“Precies, en daarom zeg ik daar ook altijd nee op”, zegt Michael Goldman. “Het rare is: meestal laten ze het er dan bij zitten.” Goldman heeft grijs krullend haar en een jongensachtig, vrolijk gezicht. Maar als hij praat, krijgt dat gezicht iets gespannens en worden de ogen klein en waakzaam. “Ik ben afkomstig uit Massachusetts, heb gestudeerd in San Francisco en ben al 22 jaar orthopeed hier in Boulder. Ik doe alles aan de voet: huid, nagels, neurologische problemen, en breuken en scheuren natuurlijk. Ik krijg veel politieagenten in mijn spreekkamer, ik vind het leuk om met ze te praten over hun werk. En er zijn veel raakpunten met wat ik doe: ik los ook elke dag problemen op, gebaseerd op aanwijzingen over wat er aan de hand is. En ik hou zelf erg van schieten.”

De politieman die achter een leuke zaak aanzit, heeft honderden arresten in zijn achterhoofd te houden die hem vertellen dat het tijd is een bevel tot huiszoeking te halen - als de rechter te overtuigen is. Want de achttiende-eeuwse taal van het vierde amendement is van lieverlee van toepassing verklaard op alles waarvan een burger kan vermoeden dat niemand anders er bij kan: een FBI-agent blijft netjes buiten de telefooncel, maar plaatst er een bandrecorder op. Mocht niet, besliste het Hooggerechtshof: daar geldt een redelijke verwachting van privacy. De politie doorzoekt een vuilniszak. Het hooggerechtshof van Californië: 'de eigenaar mocht aannemen dat het vuilnis privé was, tot het met ander vuilnis vermengd was'. De Californische politie doorzoekt sindsdien vuilniswagens zodra ze de hoek om zijn. Speurhonden vinden drugs in een koffer: nee, zei het Hooggerechtshof, mensen mogen niet verwachten dat niemand anders dat ruikt. Maar dat die koffer door dat onderzoek zonder gerechtelijk bevel het aansluitende vliegtuig miste, dat ging te ver. Aan de deur luisteren in een motel: mag als de politie de blote-oortechniek van de doorsnee medemotelbewoner gebruikt, niet met dure elektronica. Vanuit een helikopter de tuin in kijken: mag niet als er nooit helikopters zo laag vliegen en de hele buurt er dus voor uitloopt. De sheriff van een county in Californië laat sindsdien elke vierkante mijl drie keer per jaar overvliegen.

MICHAEL GOLDMAN: “Ik vind niet dat redelijke mensen de regering moeten vertrouwen. Heb je die bumpersticker al eens gezien: 'Question authority?' Nee, zelf heb ik geen bumperstickers, ik geloof niet in het uitdragen van je overtuiging in het openbaar. Dat is niet veilig.”

Bob Keatly: “Voor 1961 kon je met onrechtmatig verkregen bewijsmateriaal vaak gewoon veroordeeld worden. Hoogstens kon je daarna de politie-agent vervolgen wegens het schenden van je burgerrechten. Maar dat gebeurt nu nog als we een fout maken. De agent wordt aangeklaagd, de sergeant die hem leiding gaf, de commissaris die hem aannam, degenen die hem trainden, ze gaan de hele rij af in de hoop dat ze ergens beet krijgen. Schadevergoedingen van tienduizenden dollars, en honderdduizenden aan advocatenkosten, dat houdt een politiekorps ook wel wakker.”

We krijgen weer video. We zien de politie langs de rechter gaan en naar het drugspand rijden. Een officer heft zijn been, roept 'Open, police, search warrant!' en heeft het volgende moment de deur al ingetrapt. Micheal Goldman grijnst even: “Die komt dus morgen bij mij op spreekuur.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden