Polen wordt aardig, blijft hard

Polen krijgt een premier die aardiger zal doen tegen buurland Duitsland en tegen Europa. Maar hij zal precies even hard onderhandelen.

De Polen hebben zondag een einde gemaakt aan de meest exotische periode in de post-communistische geschiedenis van hun land. De populistisch-nationalistische premier Jaroslaw Kaczynski moet de oppositie in.

Kaczynski gebruikte Brussel als toneel voor nationalistisch spierballenvertoon, zette ’verzoening’ met Duitsland overboord, deed de grens tussen kerk en staat vervagen, joeg op oud-communisten en andere ’vijanden’. Daarbij nam hij het niet zo nauw met de rechtsstaat.

Zijn gedoodverfde opvolger is Donald Tusk, leider van het conservatief-liberale Burgerplatform (PO). Tusk zal Polen binnen Europa een vriendelijker en vooral professioneler gezicht geven. Dat Warschau niet steeds met zijn veto zal zwaaien, wil echter niet zeggen dat Tusk een makkelijke gesprekspartner wordt. Zijn partij steunde vanuit de oppositie de ’harde’ opstelling van achtereenvolgende Poolse regeringen in de EU.

Binnenlands zal Tusks liberalisme op de proef worden gesteld. Veel van zijn kiezers zijn minder liberaal dan hij. Liberale vlaggeschepen als de vlaktaks en het afschaffen van vermogensbelasting zullen op verzet stuiten van de andere drie partijen in het nieuwe parlement die economisch ’links’ zijn.

Een coalitie van de PO met de boerenpartij PSL heeft niet de vereiste 60 procent om een veto van president Lech Kaczynski te overstemmen en dus is Tusk aangewezen op de steun van de oppositie: of Kaczynski, of de voormalige communisten.

Tusk en Kaczynski zijn erop uit elkaars partijen te splijten. Waarschijnlijk zal Tusk politici opnemen in zijn regering die afgelopen maanden uit Kaczynski’s partij (PiS) zijn gestapt, in de hoop dat een groep PiS-parlementariërs zal overlopen.

Een andere vraag is wat hij gaat doen met de institutionele erfenis van de Kaczynski’s. Wat gebeurt er met het anticorruptiebureau (CBA) dat in naam van corruptiebestijding burgers en bedrijven mag infiltreren? Draait Tusk de wet terug die de greep van de regering op de rechterlijke macht vergroot? Laat hij de politieke verdeelsleutel bij het benoemen van hoge ambtenaren varen?

De veelgehoorde mening dat de Polen nee hebben gezegd tegen de autoritaire visie van de Kaczynski’s behoeft enige nuancering. De opkomst van 55 procent was voor Poolse begrippen hoog, maar laag gezien de inzet. Bovendien waren veel twijfelende kiezers niet echt anti-Kaczynski, maar werden ze door diens fouten in de armen van Tusk gedreven.

Kaczynski begon slecht voorbereid en grieperig aan het televisiedebat met Tusk. Vervolgens keerde het inzetten van geheime diensten zich onverwacht tegen hem. Een vrouwelijke PO-parlementariër die door Kaczynski’s CBA als corrupt aan de schandpaal werd genageld, verscheen vlak voor de verkiezingen huilend op de TV en wekte medelijden. De paar procent zwevende kiezers die hierdoor PO aankruisten in plaats van PiS, hebben Tusk aan zijn krappe meerderheid geholpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden