Polen vreest Europese aarzeling over uitbreiding Navo

LISSABON - Midden - en Oosteuropese landen beginnen zich zorgen te maken over afbrokkelende steun voor uitbreiding van de Navo. Vooral de Polen, die dolgraag lid willen worden van het westerse bondgenootschap, zien met lede ogen aan dat 'sommige Navo-landen' dreigen te zwichten voor de Russische bezwaren tegen Navo-uitbreiding.

THEO KOELE

Dat bleek tijdens een tweedaagse bijeenkomst in Lissabon van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), waarvan bijna alle Europese landen plus de VS en Canada lid zijn. Op deze bijeenkomst, met meer dan vijftig deelnemende landen, deed het Westen pogingen de Russen te 'paaien'. De Navo, de VS voorop, wil de uitbreiding van de Navo met enkele Midden-en Europese landen doorzetten. Tegelijkertijd wil men de banden met Rusland versterken. Dit in de hoop het Russische verzet tegen uitbreiding te breken.

De OVSE nam gisteren een verklaring aan waarin tal van Russische diplomatieke formules verwerkt waren. Maar het is de vraag of Rusland daarmee over de streep getrokken kan worden. In Lissabon maakte de Russische premier Viktor Tsjernomirdin nog eens duidelijk dat zijn land gekant is tegen Navo-uitbreiding richting Russische grens. Daarmee zou een nieuwe 'deling' in Europa ontstaan, jaren na de val van de Muur. In Russische ogen is de Navo een verfoeilijk overblijfsel van de koude oorlog.

Een aantal Navo-landen is zeer gevoelig voor de Russische bezwaren. Dat geldt vooral voor Frankrijk, en in mindere mate voor Duitsland, dat aanvankelijk pleitbezorger was van de toetreding van Midden-en Oosteuropese landen tot zowel de Navo als de Europese Unie. Ook Nederland beseft dat men niet zomaar aan de Russische bezwaren voorbij kan gaan. In Midden-en Oost-Europa zijn die aarzelingen niet onopgemerkt gebleven.

De Poolse president Aleksander Kwasniewski zei gisteren: “In tegenstelling tot de bezwaren in sommige Navo-landen, zal uitbreiding van de Navo níet leiden tot nieuwe scheidslijnen in Europa.”

Vooralsnog streeft de Navo naar een topconferentie, komende zomer, waarop Polen en enkele andere landen (Hongarije, Tsjechië en wellicht Slovenië) uitgenodigd worden voor het Navo-lidmaatschap. Maar Frankrijk, dat een prominentere rol wil spelen in het bondgenootschap, is niet erg enthousiast.

Frankrijk wil een sterke Europese 'poot' binnen de Navo, om een einde te maken aan de Amerikaanse dominantie. In concreto verlangt Parijs een Europeaan (bij voorkeur een Fransman) als commandant van het Navo-hoofdkwartier voor Zuid-Europa in Napels. De VS, die sinds jaar en dag het bevel voeren, voelen daar niets voor.

De door Parijs gewenste hervorming van de Navo kán voor vertraging zorgen bij uitbreiding van het bondgenootschap, erkenden Europese diplomaten in Lissabon. De Fransen kozen daar openlijk de kant van de Russen. Samen bepleitten ze het 'optuigen' van de OVSE. Het liefst zouden de Russen zien dat deze organisatie, waarin hun stem even zwaar weegt als die van de Amerikanen, het 'veiligheidsmodel voor de 21ste eeuw' in Europa bepaalt, zoals hun favoriete formulering luidt. Maar de Navo weigert zich te schikken naar de OVSE, dat jarenlang lang niet meer was dan een soort gespreksgroep tussen Oost en West.

Geen enkel land, ook Frankrijk niet, 'legt een verbod op uitbreiding van de Navo', zei minister van buitenlandse zaken Van Mierlo. Hij gaat er nog steeds van uit dat een speciale Navo-top voor de herfst van 1997 plaatsvindt. Die moet het sein op groen zetten voor Navo-uitbreiding.

Maar als het aan Van Mierlo persoonlijk ligt, wordt de top níet gehouden voordat de Europese Unie gereed is met de aanpassing van het verdrag van Maastricht. Die aanpassing moet ertoe leiden dat de EU nieuwe leden kan opnemen - veelal dezelfde landen die het Navo-lidmaatschap begeren. Nederland, per 1 januari EU-voorzitter, hoopt dat 'Maastricht II' bezegeld kan worden op de Europese top van juni in Amsterdam. Maar het is onzeker dat het lukt. Dan zou - nog steeds in de gedachtengang van Van Mierlo - ook een Navo-top uitgesteld moeten worden.

Nederland mag dan in het eerste helft van volgend jaar EU-voorzitter zijn, als klein Navo-lid heeft het weinig in te brengen. Traditioneel zijn het de VS die de agenda van de Navo bepalen. Bovendien heeft de Navo in principe al besloten dat nieuwe lidstaten welkom zijn.

De onderhandelingen met die landen zullen evenwel veel tijd vergen. In die tijd wil het Westen Moskou winnen voor Navo-uitbreiding, door duidelijk te maken dat die operatie níet tegen Rusland gericht is. Dat kan onder meer gebeuren bij de op handen zijnde onderhandelingen over vermindering van conventionele wapens (kanonnen, tanks enz.) in Europa.

Rusland heeft aangedrongen op herziening van een bestaand verdrag, daterend uit de tijd van de koude oorlog. Nu de voormalige 'vazallen' van Moskou in de rij staan voor het Navo-lidmaatschap, moeten de afspraken herzien worden. Moskou mikt op forse reducties in die landen, zeker als daar ooit Navo-troepen en wapens gestationeerd worden.

Polen wil niet alleen maar de Navo-vlag later wapperen op een kantoor in Warschau, maar een zichtbare aanwezigheid van de Navo, in de vorm van infrastructuur (zoals militaire bases). Westeuropese diplomaten beamen dat dat tot grote problemen kan leiden met Rusland, en met het aan Polen grenzende Wit-Rusland. De operatie “uitbreiding Navo” moet daarom met grote omzichtigheid worden uitgevoerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden