Polen stemt over erfenis Tusk

Bont gezelschap presidentskandidaten meldt zich voor 'kroonluchter, paleis en vetorecht'

De Polen kiezen dit weekend een nieuwe president. Het is de eerste grote krachtmeting sinds ex-premier Donald Tusk onverwacht naar Brussel vertrok om voorzitter van de Europese Raad te worden. De erfenis van Tusk wordt dit najaar nogmaals aan de kiezers voorgelegd bij de parlementsverkiezingen.

Een aardverschuiving wordt niet uitgesloten. Al bijna acht jaar regeert het door Tusk opgerichte Burgerplatform van rechts-liberale snit, met daar tegenover de nationalistische oppositiepartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) van oud-premier Jaroslaw Kaczynski, die Tusks partij afschildert als een stelletje landverraders.

Ook komende zondag gaat de strijd tussen deze twee groeperingen. Het Burgerforum steunt de zittende president, Bronislaw Komorowski. Deze dankt zijn functie aan oud-premier Tusk. Tusk was vijf jaar geleden de gedoodverfde winnaar van de presidentsverkiezingen, maar had naar eigen zeggen geen zin in "kroonluchter, paleis en vetorecht".

Hij schoof Komorowski naar voren. Komorowski ontpopte zich tot een degelijke - en een tikje saaie - president die Tusks regeringen niet voor de voeten liep. Daarvoor wordt hij beloond met ongeveer 40 procent van de stemmen in de peilingen.

Zijn belangrijkste tegenstander is de kandidaat van PiS, dat wil zeggen van PiS-leider Jaroslaw Kaczynski. Vijf jaar geleden verloor Kaczynski nipt de presidentsverkiezingen, kort nadat zijn tweelingbroer, president Lech Kaczynski, was omgekomen bij een vliegtuigramp. Dit keer houdt hij zijn kruit droog voor de parlementsverkiezingen.

Een Poolse president heeft weliswaar reële macht, maar vooral in negatieve zin. Zegt een president 'nee' tegen een wet, dan moet het parlement een meerderheid van 60 procent verzamelen om dat veto te overstemmen. De meeste macht ligt bij de regering.

Vandaar dat ook oppositieleider Kaczynski dit keer iemand anders naar voren heeft geschoven om president te worden: Andrzej Duda.

Duda, ooit lid van de presidentiële hofhouding van Kaczynski's overleden broer, herhaalt de slogans van zijn politieke baas: Polen moet een sterke staat krijgen, leven volgens de leer van de rooms-katholieke kerk en zich onafhankelijk opstellen in Europa.

Tot nu toe overtuigt hij alleen de aanhang van zijn eigen partij, een kleine 30 procent van de kiezers. Maar dat kan veranderen. Als zondag geen van de kandidaten een meerderheid haalt - en die kans is groot - volgt een tweede ronde.

De peilingen geven ook in dat geval Komorowski de grootste kans, maar - zoals oud-president Aleksander Kwasniewski opmerkte - alles is mogelijk. De grote vraag is wat de teleurgestelden en de proteststemmers gaan doen.

"Ik houd me zo ver mogelijk van de politiek", zegt Dariusz Stelmachowski. Hij is onderhoudsmonteur voor kantoorgebouwen en rookt even een sigaretje tussen de bedrijven door. Stemmen doet hij wel, want niet stemmen is ook stemmen, weet hij. Het wordt waarschijnlijk Grzegorz Braun.

De onderhoudsmonteur weet 'niet precies' wat deze kandidaat wil. "Maar ik hoop dat hij de affaires gaat aanpakken."

Tot nu toe viel Braun vooral op door zijn mening dat Polen langzaam maar zeker verandert in een 'Duits-Russisch condominium dat door Joden wordt gecontroleerd'.

Dit soort exotische nieuwkomers zijn kansloos, weet Edyta Szwed, een dertiger die zich richting metro spoedt. Ook zij gaat stemmen, maar weet nog niet op wie. "Ik vertrouw politici niet. Ik heb het gevoel dat dat allemaal heel ver van mij afstaat", zegt ze.

Deze afkeer van de politiek is koren op de molen van twee rechtse outsiders, rockzanger Pawel Kukiz en anti-Europeaan Janusz Korwin-Mikke. Kukiz gelooft dat Polen zal opbloeien als er een districtenstelsel wordt ingevoerd. Korwin-Mikke wil de overheid bijna helemaal afschaffen.

Deze heren strijden volgens de peilingen om de derde en vierde plaats. Het krioelt van de speculaties dat zij hun krachten willen bundelen om de politieke bühne op de kop te zetten. Als dat nu niet lukt, dan misschien bij de parlementsverkiezingen dit najaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden