Polen neemt afstand van Europese Unie

Nationalisten winnen Poolse parlementsverkiezingen

Patriottisch en solidair. Zo noemen de winnaars van de Poolse parlementsverkiezingen zichzelf. Hun critici houden het op nationalistisch en populistisch. De partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) behaalde gisteren volgens de exit polls 39 procent van de stemmen, waarschijnlijk genoeg om alleen te regeren. Eerder dit jaar werd PiS-kandidaat Andrzej Duda al president van Polen.

Het regerende centrum-rechtse Burgerplatform bleef steken op nog geen 24 procent. Geen enkele (centrum)-linkse partij haalde de kiesdrempel. De uitslag moet dinsdag bekend zijn. De opkomst was zoals gebruikelijk in Polen laag: 51,6 procent.

Als derde kwam de partij van rockzanger Pawel Kukiz uit de bus met 9 procent. Kukiz geldt als potentiële coalitiepartner van PiS, mocht die partij zetels tekort komen voor een meerderheid. PiS-leider Jaroslaw Kaczynski zei direct na het bekend worden van de voorlopige uitslag te streven naar 'een groot wit-rood team' (de kleuren van de Poolse vlag). "Ons kamp kan worden uitgebreid met iedereen die Polen wil veranderen."

De uitslag betekent een politieke aardverschuiving voor Polen, maar heeft ook gevolgen voor Europa. Polen is veruit de grootste lidstaat in het voormalige oostblok. Een grote meerderheid van de Polen steunt het EU-lidmaatschap. Het Burgerplatform, dat acht jaar regeerde, zag de EU als fundament onder de Poolse veiligheid en welvaart. PiS heeft een veel sceptischer kijk op de Unie. De partij pleit niet openlijk voor het verlaten van de EU maar wil een 'zelfstandiger' en 'souvereine' koers varen. Als voorbeeld geldt daarbij de Hongaarse premier Viktor Orbán. Orbán beschikte lange tijd over een constitutionele meerderheid. Kaczynski kan op basis van de uitslag van gisteren niet de grondwet wijzigen.

Jaroslaw Kaczynski, die zijn partij met straffe hand bestuurt, staat bekend om zijn anti-Duitse sentiment. Hij verweet het verslagen Burgerplatform Polen te hebben veranderd in een 'Duits-Russisch condominium'.

Een grote vraag is de opstelling van de nieuwe regering in het vluchtelingendossier. Kaczynski keerde zich in de campagne keihard tegen het opnemen van vreemdelingen. Daarmee speelde hij in op breed gedeelde angst in de homogene Poolse samenleving voor niet-Europese migranten.

De overwinning van PiS is in zoverre opmerkelijk, dat het Polen economisch voor de wind gaat. De economie groeide zelfs door tijdens de kredietcrisis. Bovendien nam de ongelijkheid de afgelopen acht jaar af. Een duwtje in de rug zijn de ongeveer 10 miljard euro die Polen ieder jaar uit Brussel ontvangt.

Maar ondanks jaren groei, verdienen Polen veel minder dan West-Europeanen. Twee miljoen Polen werken in West-Europa. Tijdens de campagne beloofde PiS de sociale uitgaven fors op te voeren.

De overwinning van PiS is ook een overwinning voor de rk kerk. Officieel geeft die geen stemadvies, maar het is een publiek geheim dat onder priesters PiS populair is. PiS streefde een paar jaar geleden naar een verbod op homohuwelijk en abortus.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden