’Polen is onder tweeling op weg naar dictatuur’

De Poolse president Kaczynski ontsloeg gisteren de ministers van twee van de drie regeringspartijen. Dat maakt de weg vrij voor vervroegde verkiezingen.

Polen is onder de tweelingbroers Lech en Jaroslaw Kaczynski op weg naar de dictatuur. Dit harde oordeel is niet nieuw. Nieuw is wel dat het sinds enkele dagen te horen is uit de mond van politici die tot voor kort de gebroeders Kaczynski – premier en president van Polen – hielpen bij het doordrukken van wetten die de democratie uithollen. Gisteren viel de regeringscoalitie definitief uit elkaar en zijn Kaczynski’s voormalige bondgenoten opeens zijn grootste criticasters.

„De democratie wordt bedreigd”, betoogde de leider van de nationalisch-katholieke Liga der Poolse Gezinnen (LPR), Roman Giertych gisteren. „Jaroslaw Kaczynski probeert een totalitaire staat te bouwen.” Giertych was tot gisteren vice-premier en minister van onderwijs. Hij haalde de Europese pers geregeld, onder meer dankzij een wetsvoorstel dat homoseksuelen verbood leraar te worden.

Behalve die van de LPR, ontsloegen de tweelingbroers gisteren ook de ministers van hun tweede coalitiegenoot, de zelfverdedigingspartij Samoobrona. Leider Andrzej Lepper moest vorige maand al het veld ruimen als vice-premier. „Kaczynski is een dictator”, verklaarde Lepper toen. „Hij regeert het land alsof het zijn eigen boerderij is.”

Lepper vertrok nadat hij was beschuldigd van corruptie. Sindsdien zijn er steeds meer aanwijzingen verschenen dat het Centrale Bureau voor Corruptiebestrijding (CBA) maandenlang een val zette om Lepper te verleiden tot het aannemen van steekpenningen.

Een andere zaak die wijst op machtsmisbruik door Kaczynski’s mensen was de arrestatie van de linkse politica Barbara Blida, die werd verdacht van corruptie. Blida pleegde zelfmoord nadat ze in april van dit jaar van haar bed werd gelicht door het CBA. Dit weekeinde verklaarde de vorige week op verdenking van corruptie ontslagen minister van binnenlandse zaken, Janusz Kaczmarek, dat het CBA niet genoeg bewijsmateriaal had om Blida te arresteren en dat het om een politieke actie ging.

De oppositie, Kaczynski’s voormalige bondgenoten voorop, eist een parlementair onderzoek naar beide gevallen van vermeend machtsmisbruik. De Kaczynski’s is er alles aan gelegen dit te voorkomen. Premier Kaczynski beloofde gisteren opnieuw vervroegde verkiezingen, maar noemde geen datum. Of de Kaczynski’s daadwerkerlijk aansturen op verkiezingen en zo ja wanneer is een goedbewaard geheim. Het is in Polen erg moeilijk een premier tot vertrek te dwingen. Hiertoe moet het parlement niet alleen de regering wegstemmen, maar onmiddellijk een opvolger aanwijzen. Dat laatste is vrijwel onmogelijk gezien de onderlinge verdeeldheid van de oppositie. Samoobrona wil vandaag niettemin een poging ondernemen.

Aanblijven als minderheidsregering is echter riskant voor Kaczynski’s PiS. Zowel de rechtse AWS als vier jaar later de linkse, post-communistische SLD zaten het afgelopen decennium de rit uit met minderheidsregeringen, maar werden vervolgens beide weggevaagd bij verkiezingen. PiS kan voorafgaand aan eventuele vervroegde verkiezingen alleen regeren en verkiezingscadeaus uitdelen. De Europa-vijandige Kaczynski profiteert daarbij van de economische voorspoed die de toetreding tot de EU Polen de afgelopen twee jaar heeft gebracht. Volgens de opiniepeilingen kan PiS rekenen op zo’n 20 procent van de stemmen en is er zelfs een kansje dat PiS opnieuw de grootste partij wordt.

Welk scenario premier Kaczynski ook kiest, Europa zal de naam Kaczynski de komende jaren blijven horen. President Lech Kaczynski hoeft pas in 2010 weer op verkiezingstoernee. Jaroslaw Kaczynski blijft leider van een van de grootste partijen, die een minderheidsregering vormt, deel gaat uitmaken van een nieuwe regering, dan wel een luidruchtige oppositie gaat vormen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden