Polen heeft het EK al gewonnen

Sportief hebben de Polen geen hooggespannen verwachtingen van het Europees Kampioenschap voetbal. Hun team zal snel sneuvelen. Net als het trieste Oostblokimago van hun land, hopen ze.

Allemaal heeft Jan Kryger ze voorbij zien komen: Margaret Thatcher, Bush senior, de paus. Vanuit zijn keukenraam, vier hoog, dat uitkijkt over het plein voor de poort van de scheepswerf in Gdansk. "Kijk, dit is de paus." Hij laat een vergeelde foto zien van een knielende Johannes Paulus II voor het monument van de omgekomen werfarbeiders. "De communisten hadden functionarissen ingezet die allemaal met de rug naar hem toe stonden gedraaid."

Bijna zijn hele werkzame leven was Kryger elektricien op de werf, waar hij schouder aan schouder werkte met Lech Walesa. Hier op de werf groeide Walesa uit tot leider van Solidarnosc, de eerste niet-communistische organisatie in het Oostblok die dankzij massale stakingen in 1980 officieel door de communisten werd erkend. De stakingen luidden het einde van het Oostblok in. In 1990 werd Walesa de eerste vrij gekozen president van Polen.

Walesa is al lang geen president meer, maar zijn voormalige collega Kryger vertelt toeristen op de scheepswerf de geschiedenis alsof het gisteren allemaal is gebeurd. "Kijk, hier sprong Lech over de muur om de leiding van de staking op zich te nemen." En even verderop: "Kijk, hier was de werkplek van Lech."

Uren kan hij vertellen over 'Lech' en de tijd dat de ogen van de hele wereld op Gdansk waren gericht. Krygers ogen glimmen bij de gedachte dat de komende tijd de wereld opnieuw naar zijn stad zal kijken. "Het EK gaat Gdansk op de kaart zetten", zegt hij. "Ik ben er trots op dat Gdansk is uitgekozen als speelstad. We hebben het mooiste stadion in heel Polen."

Polen wil dit keer andere geschiedenis schrijven. Geen grauwe plaatjes, geen politiek, geen tanks, maar veel kleur en jonge mensen die de buitenlandse voetbalfans toelachen vanuit folders en reclameborden. Het EK is een uitgelezen kans om de wereld te laten zien dat Polen is veranderd in een modern Europees land. Met man en macht is de afgelopen twee jaar gewerkt om alles op tijd klaar te krijgen: de snelwegen, de spoorwegen, de stations, de luchthavens, de binnensteden en natuurlijk de stadions.

Dat laatste is gelukt. 'Het mooiste stadion van heel Polen' ligt te glimmen als een reusachtig brok barnsteen, dankzij 18.000 kunstglasplaten in zes verschillende kleuren geel. "Voor een veertigurige werkweek was je hier de afgelopen twee jaar aan het verkeerde adres", zegt Agnieszka Weissgerber van de firma 'Bieg 2012' - vrij te vertalen als 'Rennen voor 2012' - dat namens de gemeente Gdansk het stadion in twee jaar tijd uit de grond heeft gestampt.

De gemeente heeft wat het stadion betreft de finish bereikt. De Uefa staat in de startblokken om het over te nemen: de grasmat is opnieuw vervangen, er moeten meer skyboxen komen en minder hekken. Duitse technici zijn druk in de weer met bundels gekleurde kabels voor wereldwijde transmissie. Als Oranje als eerste uit de groep in Oekraïne komt, gaan ze hier spelen.

Beneden in de catacomben is alles in gereedheid. De kleedkamers zijn gloednieuw, inclusief traphok, massagebanken en jacuzzi. Naast de poort naar het veld ligt een kapel. "Nee, dat is geen eis van de Uefa", zegt Weissgerber. "Dat heeft de stad op eigen initiatief gedaan." Het altaar heeft de vorm van een voetbal. "Het is een oecumenische bidruimte. We hebben zelfs bidkleedjes voor moslims." En dat grote crucifix en die Zwarte Madonna? "Die kunnen even van de muur worden gehaald, als het nodig is." Voorlopig is dat niet nodig, want de groep die in Gdansk komt spelen mag met recht de katholieke groep worden genoemd: Spanje, Italië, Ierland en Kroatië.

De trouwlustige voetbalfan kan hier ook na het EK terecht. De bisschop heeft toestemming gegeven om in het stadion huwelijken in te zegenen. In het restaurant is plaats voor 1.500 bruiloftsgasten. Het is een van de manieren om het gevaarte ook na het EK uit te baten. De plaatselijke club, Lechia Gdansk, gebruikt de barnsteen-arena als thuishaven, maar zelfs bij een topwedstrijd blijft de helft van de 40.000 stoeltjes leeg. "Ik hoop dat er een beetje leven in de brouwerij komt", zegt de barman in de stadionkroeg, als het leven na het EK ter sprake komt.

Bijna niemand vraagt zich af wat er met de vier megastadions moet gebeuren na het EK. Het mag een succes heten als men erin slaagt de lopende kosten te dekken. De bouwkosten, ruim een miljard euro, moeten worden beschouwd als een investering in pr. Want dat is voor veel Polen het belangrijkste: Polen moet af van het trieste Oostblok-imago.

Veruit het meeste geld - 17 miljard euro - gaat naar de wegen en dat is geen overbodige luxe. Polen heeft het meest belabberde wegennet in de EU. In 2008 beloofde de regering nog zo'n 3000 kilometer autoweg aan te leggen. Dat gaat niet lukken voor het EK. De oppositie wast de regering de oren, maar de meeste Polen lijken zich te kunnen vinden in de conclusie van de krant Gazeta Wyborcza: 'Automobilist, wees maar blij, want zonder het EK zouden er nooit zoveel wegen zijn gebouwd.'

In Gdansk wordt dit volmondig onderschreven: "Het EK gaat voorbij, maar de infrastructuur blijft", aldus Michal Brandt, woordvoerder van de gemeente. 'Gdansk heeft het EK al gewonnen', echoot een lokale krant op de voorpagina. En wat voor Gdansk geldt, geldt voor heel Polen.

Het paradepaardje in Gdansk is de gloednieuwe terminal van de luchthaven - vernoemd naar Lech Walesa. Een vierbaansweg plus fietspaden voert de fans straks van het vliegtuig richting stadion. Het eerste stuk is af, daarna is het improviseren. "Het is maar 13 kilometer van de lucht- haven naar het stadion, maar ze krijgen de weg niet klaar", moppert Andrzej Falkowski. Hij is professioneel stadsgids en kent oude en nieuwe wegen op zijn duimpje. "Het is één groot gat daar verderop. Je moet helemaal omrijden via de binnenstad. En daar staat het verkeer natuurlijk vast, want die zuidelijke ringweg komt ook niet op tijd klaar."

Daarin staat Gdansk niet alleen. Ook Warschau worstelt met zijn zuidelijke ringweg en hier ligt zelfs geen kilometer snelweg. De hele natie volgt van dag tot dag de aanleg van de A2, die de Poolse hoofdstad na ruim twintig jaar problemen, ruzie en politiek getouwtrek moet verbinden met het Europese snelwegennet. De regering heeft de hoop nog niet opgegeven. De oppositie laat er geen spaander van heel.

De gewone Pool haalt intussen zijn schouders op bij het zoveelste bericht dat er door alle haast fouten zijn gemaakt en het asfalt van de nieuwe wegen scheurt. Menige grap doet de ronde: "Geloof je werkelijk dat alles op tijd klaar komt voor het EK? Zelfs de snelwegen barsten van het lachen."

Over de kansen van het nationale elftal maken de Polen zich al evenmin al te veel illusies. De wit-rode adelaars nemen het thuis op tegen Griekenland, Rusland en Tsjechië. "We gaan drie wedstrijden spelen: de openingswedstrijd, de beslissende wedstrijd en 'n wedstrijd om de eer", aldus een veelgehoorde wijsheid.

Het mag de pret niet drukken. Gdansk staat in de schijnwerpers en de toeristenstroom zal aanzwellen. Dat hoopt stadsgids Falkowski en dat hoopt scheepswerf-gids Kryger. Zijn geschiedenis verdwijnt onder de slopershamer: "Hier stond de afdeling K2, waar scheepsrompen werden gemaakt", zegt hij wijzend op een vlakte met wat resten puin. Het kapitalisme heeft de werf steeds verder teruggedrongen. Binnen enkele jaren moet hier de 'jonge stad' verrijzen.

Daarbij wordt de geschiedenis opnieuw geschreven. Letterlijk. De oude slogan: 'We bouwen de zeemacht van ons socialistische vaderland', is opnieuw aangebracht, omdat regisseur en Oscar-winnaar Andrzej Wajda bezig is met een film over het leven van Walesa. Ook de naam Lenin is weer toegevoegd aan het opschrift 'Werf van Gdansk'. De hoofdpoort mag blijven staan. Ernaast verrijst een betonnen gevaarte, het Europees Solidariteitscentrum, waar straks honderduizenden bezoekers per jaar een hapklare versie van de geschiedenis krijgen voorgeschoteld.

Kryger is er niet rouwig om dat het allemaal verleden tijd is. Hij heeft een heel andere zorg: "Als het me maar lukt om kaartjes voor de wedstrijden te krijgen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden