ReportageAlcoholisme

Polen drinken meer dan ooit - vooral rond Kerst

24-uurs drankwinkel in Bydgoszcz, een stad in Noordwest-Polen. Jaarlijks drinkt de gemiddelde Pool elf liter pure alcohol.Beeld Hollandse Hoogte / Jaap Arriens

Kerst drukt Polen met de neus op een verzwegen probleem: Polen drinken meer dan ooit. Hun kinderen betalen het gelag.

“Kerst was vooral heel veel stress”, herinnert Elzbieta Marcinkiewicz zich. “Veel taken, veel koken, veel opruimen.” Daarvoor in ruil geen warmte of gezelligheid. Vader was aan de drank. Marcinkiewicz en haar zus betaalden het gelag: verwaarlozing, geweld en eenzaamheid. “Ik voelde me schuldig voor alles wat niet goed was, om mijn ouders maar te sparen”, vertelt ze. “Ik idealiseerde mijn vader.”

Toen ze 23 was, ging ze twee jaar lang in therapie. “Toen pas begreep ik wat het probleem was. Niet dat ik depressief en angstig was, maar dat mijn ouders een verschrikking waren.” Ondertussen is ze 29, heeft ze haar studie afgerond en werkt ze. Maar de trauma’s van vroeger kan ze niet helemaal van zich afschudden. Zeker niet als Kerst nadert.

“Voor de Kerst hebben psychologen het druk”, bevestigt Cezary Biernacki in het zaaltje voor groepstherapie van de stichting OD-DO, een souterrain met posters van snoezige kinderen en achttien lege, fel oranje stoelen. “Achttien deelnemers is eigenlijk te veel”, weet de psycholoog uit ervaring. Maar de vraag naar therapie is groot.

De afgelopen achttien jaar hebben 1300 mensen hier hun verhaal verteld, onder wie Elzbieta Marcinkiewicz. Het is een druppel op een gloeiende plaat: het aantal Polen dat de last draagt van het drinkgedrag van hun ouders wordt geschat op zeker vijf miljoen. De psycholoog pakt er een groot uitgeprint schema bij: “Het klassieke patroon ziet er zo uit. Het leven van de vader draait om drank. Het leven van de moeder draait om de vader. De kinderen worden aan hun lot overgelaten.” Veel kinderen nemen een heldenrol op zich. “Dertienjarigen die het gezin runnen, want moeder lijdt en vader drinkt.”

Drie miljoen ‘aapjes’ per jaar

Lange tijd leek het probleem minder te worden, omdat er in Polen minder gedronken werd. Maar het tij is gekeerd. Sinds vijf jaar stijgt de ­levensverwachting van Polen niet meer, en arts en hoogleraar Witold Zatonski twijfelt niet aan de oorzaak: alcohol. De geregistreerde alcoholconsumptie stijgt gestaag, zo gestaag dat de gemiddelde Pool, kinderen meegerekend, jaarlijks ruim elf liter pure alcohol weg drinkt. (ter vergelijking: de Nederlander ongeveer acht liter) Dat is – officieel – meer dan onder het communisme.

Deels is dat toe te schrijven aan de snel toegenomen welvaart. Mensen hebben meer geld om drank te kopen. Bovendien wordt de drempel lager naarmate de flesjes kleiner worden. In korte tijd zijn zogenaamde ‘aapjes’ populair geworden. Ze bevatten maar 100 tot 200 ml, zijn op elke straathoek te koop, kosten een habbekrats en passen in de binnenzak en damestasje.

Jaarlijks legen de Polen drie miljoen ‘aapjes’, waarvan één miljoen voor het middaguur wordt verkocht. De platte flesjes zijn een vast element van zwerfvuil. “Als je ’s ochtends naar je werk loopt, zie je het probleem liggen onder de struikjes”, zegt Zbigniew Gaciong, hoogleraar aan de medische universiteit van Warschau. “Media schrijven er vergoelijkend over, alsof het om een grappig feitje gaat: Polen het aapjesland.”

Medeverslaafdheid

Toch is Polen maar net iets meer dan een middenmoter, tenminste als je de Europese drankstatistiek mag geloven. Dat mag je niet, meent professor Zatonski. “Deze cijfers tonen de geregistreerde consumptie. De niet-geregistreerde consumptie wordt in Polen geschat op zeker twintig procent.” Grote hoeveelheden goedkope alcohol komen over de oostgrens het land binnen. En ook illegaal thuisstoken wordt weer populairder naarmate de accijns stijgt.

Bovendien drinkt Oost-Europa anders dan Zuid-Europa waar de officiële consumptie zelfs iets hoger ligt. “Fransen en Italianen drinken beperkte hoeveelheden per keer”, zegt Zatonski, vaak bij maaltijden. Het traditionele drankgelag in het oosten is van een andere orde: de fles wodka gaat niet van tafel voordat hij leeg is. De ranglijst van sterfgevallen door alcohol van de Wereldgezondheidsorganisatie spreekt boekdelen: Oost-Europa op kop, dan Scandinavië en daarna de rest, met Nederland ergens in de staart.

Daarbij heeft Polen nog een specifiek cultureel probleem: medeverslaafdheid. Poolse vrouwen doen vaak alles om de schijn op te houden dat hun gezin perfect is. Daarmee houden ze de problemen in stand. Dat is een van de moeilijkste dingen in therapie, weet Elzbieta Marcinkiewicz. “Vader dronk, sloeg en was afwezig. Dat is makkelijk te benoemen.” Met moeder lag dat veel moeilijker. “Ze hulde zich in een ­aura van heiligheid en slachtofferschap. Het is heel moeilijk uit te spreken dat je moeder iets kwaads heeft gedaan.”

Lees ook:

Documentairemaker Leo de Boer dronk veertig glazen per week: ‘Ik zag het probleem niet’

We drinken misschien een pietsje te veel, denken veel mensen van zichzelf. Of véél te veel? Sluimerend alcoholisme is een maatschappelijk probleem.Leo de Boer dronk een maand niet en maakte er een film over.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden