Poldermodel helemaal niet failliet

Het gekrakeel over uitdiepen van de Westerschelde zou bewijzen dat polderen zijn langste tijd heeft gehad. Het tegendeel is waar.

De moeizame besluitvorming over het uitdiepen van de Westerschelde en onder water zetten van de Hedwigepolder heeft geleid tot speculaties over het einde van het Nederlandse poldermodel. Compromissen tussen overheid, bedrijfsleven, landbouworganisaties en milieugroepen lijken niet langer mogelijk; consensus is verder weg dan ooit. Met andere woorden, het poldermodel is failliet.

Wij zien deze Zeeuwse casus echter geheel anders. De gang van zaken rond de Westerschelde en de Hedwigepolder bevestigt in onze ogen juist de kracht van het poldermodel.

Het is niet vrij van ironie dat een Zeeuwse polder thans door velen wordt beschouwd als een symbool voor de teloorgang van het historische Nederlandse poldermodel. Maar de negatieve berichten over de Westerschelde en de Hedwigepolder geven vooral blijk van misverstand en onbegrip, en versterken daarom in positieve zin wat uiteindelijk besloten gaat worden. Een fraai voorbeeld van Hegels list van de rede.

In de eerste plaats wordt steeds geklaagd over de hoogoplopende ruzies tussen boeren en milieubeschermers die de besluitvorming hebben ontsierd en gefrustreerd. Maar in welke catechismus staat geschreven dat de polder geen meningsverschil zal kennen? Integendeel, daar gedijt de polder juist bij. Hoeken en Kabeljauwen, Arminianen en Gomaristen, Rekkelijken en Preciezen–zij maken al eeuwenlang onvervreemdbaar deel uit van het Nederlandse polderlandschap.

In de tweede plaats is er veel kritiek omdat uitdieping van de Westerschelde en ontpoldering van de Hedwigepolder niet duurzaam zouden zijn. Een ruimere tijdschaal en een andere ruimteschaal bieden weidse perspectieven op het alternatief van een internationale zeehaven in de Noordzee en de Westerschelde als stiltegebied voor ecotoeristen. Maar is het niet veel beter het ene te doen en het andere niet te laten? De kracht van het poldermodel is nu juist dat het oog heeft voor oplossingen die bruikbaar zijn hier en nu, en niet alleen daar en later.

In de derde plaats wordt de rol van bepaalde politici gehekeld: premier Balkenende, minister Verburg, Kamerlid Koppejan. Maar hier is duidelijk sprake van de vertekening van momentopnamen. Kijken we alleen naar de politieke interventies in deze zaak de afgelopen maanden, dan krijgen we uiteraard een sterk eenzijdig beeld van wat er in werkelijkheid op het spel staat. Kijken we daarentegen naar de Scheldeverdragen van 2005, dan ontstaat een veel completer en complexer beeld.

Die Scheldeverdragen zijn voorbereid vanaf eind jaren negentig, met actieve inbreng van alle betrokken partijen uit Nederland en België: overheden (inclusief waterschappen), havenschappen, bedrijfsleven, landbouworganisaties en natuurverenigingen. Al deze partijen kozen hierbij doelbewust voor een combinatie van de bekende drie P’s van duurzame ontwikkeling: Profit (toegankelijkheid), People (veiligheid) en Planet (natuur). De economische belangen van Antwerpen, maar ook die van het achterland (delen van Noord-Brabant horen daarbij!), zijn enorm. Bij veiligheid moet vooral gedacht worden aan overstromingsrisico’s in België. Wat de natuur betreft is aangetoond dat het Westerschelde-estuarium veel aan kwaliteit heeft ingeboet.

Dit breed gedragen, duurzame drieluik van toegankelijkheid, veiligheid en natuurlijkheid is dus in 2005 vastgelegd in de Scheldeverdragen. Dat er vervolgens in de uitvoering van die verdragen van alles is misgegaan, doet niet af aan twee feiten. Ten eerste zijn en blijven de Scheldeverdragen een schoolvoorbeeld van de kracht van het Nederlandse poldermodel (deze keer met steun uit België!).

En verder zijn de uitvoeringsperikelen uit de periode 2005-2009 er om opgelost te worden. Mede via de eeuwenoude, in de Nederlandse polder ontwikkelde techniek van plooien en schikken is dat nu ook aardig aan het lukken.

Kortom, het poldermodel hoeft helemaal niet te worden afgeschreven. Het vergt wel onderhoud, maar dat is nooit anders geweest. In 2007 was er korte tijd sprake van het Zeeuws Akkoord, een Zeeuws Voorstel tot Natuurherstel in de Westerschelde. Dat was opgesteld door natuurorganisaties samen met de provincie Zeeland, het ministerie van LNV, de Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie en de stichting De Levende Delta. De laatste twee organisaties hebben dit Zeeuws Akkoord echter korte tijd later afgewezen.

Het regionale initiatief dat beoogde het draagvlak voor de uitvoering van de Scheldeverdragen te versterken, heeft dus niet lang standgehouden. Maar op zichzelf paste het akkoord goed in de poldertraditie. Het is inderdaad meer in de geest van de polder om zaken niet aan anderen over te laten, maar die zelf ter hand te nemen.

Dat zou ook voor de nabije toekomst de leidraad moeten zijn. De Westerschelde en de Hedwigepolder zijn dringend toe aan een hernieuwd Zeeuws Akkoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden