7 vragen

Pokeren aan de rand van de Griekse afgrond

Mario Draghi, president van de ECB.Beeld ap

De ECB heeft een kredietlijn naar de Griekse banken doorgeknipt. Is dit een stap op weg naar een Grexit? Of onderdeel van het ingewikkelde pokerspel rond Griekenland?

Wat heeft de ECB gedaan?
Vlak voor het sluiten van de beurzen, dinsdagavond laat, heeft de ECB één van de kredietlijnen voor Griekse banken doorgeknipt. Zij mogen geen Griekse staatsobligaties meer als onderpand bij de ECB stallen. Het ECB-bestuur, waarin de presidenten van de nationale centrale banken van de eurolanden zitten, heeft dat met een meerderheid van stemmen besloten.

Waarom gebeurt dat nu?
Omdat er dinsdag een vergadering was. Het bestuur kwam, in een reguliere bijeenkomst, voor het eerst bij elkaar sinds de Griekse verkiezingen van eind januari. De nieuwe coalitie onder leiding van Syriza heeft gezegd alternatieven te willen voor de bezuinigingen en hervormingen waar de vorige Griekse regering voor getekend heeft. Griekenland zit nog in een hulpprogramma, dat 28 februari afloopt. Het ECB-bestuur concludeert nu: Griekenland stapt eenzijdig uit het programma, dus accepteren wij geen Griekse obligaties meer als onderpand. Die gunst hangt vast aan het programma. Zo lang er geen nieuwe afspraken zijn over het terugbetalen van de schuld gaat daar een streep door

Is dat erg voor de Griekse banken?
Het is vervelend, maar niet fataal. Griekse banken hebben andere waardepapieren die nog wel als onderpand kunnen dienen. De noodkredietlijn met de eigen Griekse centrale bank blijft wel overeind. Ook die had de ECB kunnen stoppen. Gebeurt dat dan hebben de banken wel een groot probleem, die vallen dan om. Hoewel niet fataal, is het ECB-besluit natuurlijk verre van prettig voor de banken en het vertrouwen in een goede afloop. De Griekse beurs zakte gisteren flink, aandelen van banken het hardst. De stap kan tot verdere kapitaalvlucht uit Griekenland leiden. De afgelopen weken, ook voor de verkiezingen, slonken de spaargelden bij banken al. Met hoeveel precies is niet bekend. Die informatie zou op zichzelf al tot een 'bankrun' kunnen leiden, ofwel Grieken die massaal hun geld van de bank halen.

Had de ECB niet even kunnen wachten?
Dat had wellicht gekund. Het steunprogramma loopt 28 februari pas officieel af. Het ECB-bestuur had die dag af kunnen wachten. De Griekse premier Tsipras en minister van financiën Varoufakis maken momenteel een rondreis door Europa, op zoek naar openingen om te onderhandelen over een nieuw, minder strak hulpprogramma en mogelijk verlichting van schulden. Maar de ECB kiest voor een formele benadering en geeft de Grieken zo een niet mis te verstane waarschuwing. Het land is afhankelijk van de ECB en de landen van de eurozone. Schendt het de afspraken, dan moet het daarvan de consequenties dragen. De druk op de onderhandelingen loopt op deze manier hoog op.

Is het niet gevaarlijk wat de ECB doet?
Het is riskant want het duwt Griekenland verder in de penarie. Officieel is geen van de partijen voor een 'Grexit', een gedwongen Grieks vertrek uit de eurozone. Maar er is wel de vrees dat losse gebeurtenissen bij elkaar opgestapeld toch leiden tot een breuk. Dan wordt het een 'Graccident', een wanordelijk vertrek uit de muntunie. Dat wenst ook niemand.

Waarom neemt de ECB dat risico dan?
De harde taal van president Mario Draghi en zijn bestuur is vooral onderdeel van een ingewikkeld pokerspel tussen Griekenland, de ECB, de landen van de eurozone. Minister Varoufakis heeft de woede van Duitsland op de hals gehaald door luid en duidelijk in het Duitse weekblad Die Zeit te roepen: mijn land is failliet en het beleid van de eurozone heeft gefaald. En dat terwijl Duitsland, de minister van financiën Schaüble voorop, nog zeer chagrijnig is over het besluit van de ECB, vlak voor de Griekse verkiezingen, om de geldpers aan te zetten. Nu laait weer het hardnekkige probleem Griekenland op. Uitgerekend vandaag heeft Varoufakis een ontmoeting met Schaüble. Mario Draghi gooit de Duitser dus een stokje toe, dat het vandaag dreigend kan heffen tegen de Griek.

Bemoeit de ECB zich zo niet teveel met politiek?
Daar is nu onder de ECB-watchers felle discussie over. De ene stroming stelt dat de ECB gewoon de eigen, bekende, regels toepast en zelfs niet anders kan. Volgens anderen gaat de ECB nu zijn boekje te buiten en had Draghi in ieder geval 28 februari moeten afwachten. De centrale bank fietst keihard door de besprekingen van de Griekse regering heen, terwijl die nog niet eens twee weken in functie is. Weliswaar zijn de Grieken zelf nogal chaotisch: de ene dag roepen ze om afschrijven van schulden, de andere dag kan het ook wel iets minder radicaal. Maar geef ze even de kans. Het signaal van de ECB kan in deze visie niet anders worden opgevat dan als een politiek geluid. De politieke bemoeienis van de ECB met het beleid van de eurolanden ligt al onder vuur. Het Europese Hof oordeelde een paar weken geleden in een door Duitsland aangespannen zaak dat de ECB in noodgevallen obligaties van landen mag opkopen. Maar de bank mag dan niet tegelijk meepraten over bezuinigingen en hervormingen in die landen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden