Pokémon Go herbetovert onze wereld

Pokémon Go laat zien dat de mens ondanks deze onttoverde tijd eigenlijk in een bezielde wereld wil leven, denkt

Pokémon Go is dé hype van het moment. Kranten, televisie, internet: iedereen heeft het over Pokémon Go. In de steden en dorpen lopen - toch veelal - mannen, al starend naar hun schermpje, nieuwe pokémon te zoeken. Ze laten zich niet tegenhouden door ziekenhuizen, politiebureaus, holocaustmusea, in een enkel geval zelfs niet door water: ze moeten de pokémon vangen. Een oorzaak van de populariteit is dat pokémon een herbetovering betekent van de wereld om ons heen.

Het spel speelt zich af in de straten, grachten en parken waar wij gebruik van maken. De speler loopt door de stad, kijkt op zijn telefoon en als er een pokémon is, ziet hij dat op zijn telefoon, waar op dat moment de digitale wereld en de werkelijke wereld met elkaar vermengd raken.

Stel dat er een pokémon aanwezig is op het Rembrandtplein, dan zal de speler op zijn telefoon, via de camera, het plein letterlijk zien, met de pokémon. Alsof deze daar werkelijk aanwezig is.

undefined

Opkomst van de rede

De moderniteit wordt gekenmerkt door de ontwikkeling van betovering naar onttovering: de opkomst van de rede, rationalisme, empirisme en een groeiende mogelijkheid tot educatie voor steeds meer mensen hadden als gevolg dat de bijgelovigheid afnam.

De middeleeuwse wereld die nog vol bezieling zat - relikwieën met een helende werking, een pantheon van goden en heiligen en een natuur die voortkwam uit de goddelijke schepping - maakte plaats voor de moderne, ontzielde wereld, waarin alleen waar en werkelijk was wat fysiek aanwezig was.

Fysici stellen wel dat de vierdimensionale blik van het heelal onvolledig is: als de mens alles zou willen 'zien' wat er rond hem gebeurde, zou het een elfdimensionale blik moeten zijn. Dit betekent dus dat er om ons heen allerlei processen gaande zijn, die niet zichtbaar zijn met het blote oog en vooralsnog ook nog niet met de technologie. Dit besef kan een vorm van verwondering omtrent de onzichtbare wereld om ons heen zijn. Maar het is tegelijkertijd een abstracte vorm: het krijgt geen plaats in een vocabulaire van rituelen en het kan geen menselijk gelaat toegedicht worden.

Het idee dat er pokémon in de straten zijn, dat iemand door de Kerkstraat loopt (ieder dorp en iedere stad kent die straat wel) en dat daar pokémon aanwezig kunnen zijn die wij niet kunnen zien, geeft weer even een idee van die betovering. De straten zijn niet gewoon straten, wij zijn daar niet werkelijk alleen. Er zou zich nog iets anders kunnen bevinden daar. Iets wat niet zichtbaar is met het gewone oog, slechts met de telefoon. De telefoon is het medium, de priester.

Pokémon als de heiligen, spoken en geesten van de 21ste eeuw. Niet confronterend met de empirische waarneming, geen aanval op de rede - want het is 'slechts' digitaal - maar toch het gevoel van bezieling gevend. De populariteit van Pokémon Go toont dat, hoewel de religie deels verdwenen is en de onttovering heeft doorgezet, de mens nog steeds een naar betovering verlangend wezen is. De vonk tot verwondering huist nog steeds in ons, de mogelijkheid om betoverd te raken door een bezielde wereld is nog steeds aanwezig. Naast muziek, literatuur en poëzie, die ook kunnen betoveren, heeft religie altijd een vorm van volksdevotie gekend, die toegankelijk was voor iedereen. Pokémon Go kan in die zin gezien worden op het niveau van de volksdevotie: het vergt geen ambacht (zoals componeren doet) of ontwikkeling om complexe taal te begrijpen, het is een primaire mogelijkheid tot bezieling. En natuurlijk is het een hype, die weer zal verdwijnen.

Maar de hype laat wel zien wat de mens in wezen nog steeds is: een naar betovering zoekend wezen dat in het diepst verlangt te leven in een bezielde wereld.

Peter van Duyvenvoorde

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden