Poging tot techniekfilosofie blijft te algemeen

De auteur


Lieve Goorden promoveerde in de politieke en sociale wetenschappen aan de Universiteit Antwerpen. Maar echt gefascineerd raakte ze door de nieuwste technologieën: welke toekomst staat ons te wachten? Ze deed er onderzoek naar en schreef er veelvuldig over. Nu is daar 'De sprong in de techniek' (2017).


Haar ambitie


Een paar jaar terug modereerde Goorden een debat over genetisch gemodificeerde landbouwgewassen (ggo's). Het ging er fel aan toe en na afloop wilde iemand weten wat haar eigen positie was. Voor of tegen? Ze kwam er niet goed uit. "Nadien heb ik me dikwijls afgevraagd: moet ik hier echt uit de kast komen? Moet ik effectief een kant kiezen? En zo ja, welke?" Goorden ging te rade bij Hannah Arendt en begon te schrijven, over technologische ontwikkelingen in brede zin. Het resultaat, 'De sprong in de techniek' is welbeschouwd een verlaat antwoord op de vraag die haar destijds in verlegenheid bracht.


Het resultaat


Een betoog dat zijn belofte niet inlost. Dat ligt niet aan de vraagstelling. Wat vandaag nog onmogelijk is, kan morgen. Nanorobotjes, diepe hersenstimulatie, kweekorganen: hoe moeten we ons verhouden tot zulke technologische ontwikkelingen? Een urgentere kwestie is nauwelijks denkbaar. Maar na ruim tweehonderd bladzijden slaat de lezer het boek dicht en heeft hij eigenlijk nog nauwelijks een idee van de houding die we ten opzichte van de techniek moeten aannemen. We moeten alert blijven, staat er in het afsluitende hoofdstuk, en ons afvragen wat nu echt belangrijk is. Voor de lezer die houvast zoekt, is dit rijkelijk vaag. Op meerdere plaatsen ontbreekt de vertaalslag naar de praktijk.


Meest kenmerkende passage


"Controle loslaten en onzekerheid toelaten." Dat zou, aldus Goorden nodig zijn "om met goed gevolg toekomstige technologie te ontwikkelen." Wat betekent dit? De aanbeveling is te algemeen en wordt niet geïllustreerd met voorbeelden. Dat laatste is niet alleen en didactisch tekort. Voorbeelden doen meer dan iets ingewikkelds illustreren. Breng je theorie in aanraking met praktijkvoorbeelden en je toetst wat anders hypothetisch blijft. Het is makkelijk om voor omzichtigheid te pleiten zolang techniek een anonieme kracht blijft.


Aan het einde van haar boek komt Goorden nog wel terug op de genetisch gemodificeerde gewassen uit het begin. Het gebruik daarvan zou getuigen van een wil tot beheersen. Hoe moet het dan wel? Als alternatief noemt Goorden agro-genetische engineering. Kenmerkend hiervoor zou zijn dat de natuur als partner wordt beschouwd in plaats van object. Dat zorgt volgens Goorden voor een andere opstelling: we zouden gedwongen moeten worden "te onderhandelen met de intelligentie van bio-moleculen". Maar wat staat hier precies en wanneer gaat onderhandelen over in beheersen? Dat wordt niet goed duidelijk.


Reden om het boek niet te lezen


Het boek biedt een uitgebreid overzicht van eeuwen techniekfilosofie. Hannah Arendt en Martin Heidegger komen uitvoerig aan bod, maar ook leren we over René Descartes en de 'onzekerheidsrelatie' van de natuurkundige Werner Heisenberg. Goorden blijkt een vaardige gids: de lezer krijgt aan aardig beeld van wat er de afgelopen eeuwen zoal gedacht is over techniek en waarom. Maar een nadrukkelijker koppeling met actualiteit was wenselijk geweest. Een geschiedenis van de techniekfilosofie maakt nog geen techniekfilosofisch betoog.


Reden om het wel te lezen


Het betoog van Goorden is vrij abstract. Dat is des spijtiger omdat ze op meerdere plaatsen laat zien wel degelijk toegankelijk te kunnen schrijven. In de anekdote waarmee ze opent en waarin ze verwijst naar een hoogoplopend debat over ggo's, heeft ze de aandacht van haar lezers te pakken. Meteen maakt ze duidelijk dat er inderdaad een boek moet komen over de juiste omgang met nieuwe technologieën. Jammer genoeg is 'De sprong in de techniek' dat niet.


De sprong in de techniek


Lieve Goorden


ISVW Uitgevers, Leusden. 216 blz. euro 17,50.


**

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden