'Poëzie is soms net als een paardebloem tussen de straatstenen. Ze kan op de meest onverwachte plaatsen tot bloei komen.' (Gerrit Krol, 2000)

Tussen de rituelen van kerst heeft de Citatenprijsvraag van Trouw zich na vijftien jaar een vaste plaats verworven. De puzzel hoort onder de kerstboom, zoals de piek erbovenop. Fervente puzzelaars lieten weten dat hun kerst niet compleet is zonder de traditionele zoektocht naar de honderd citaten van het afgelopen jaar.

Om die reden barstte eind december een storm van kritiek los, toen de puzzel met oudjaar in plaats van met Kerst verscheen. Schande was het, driewerf schande! Het kerstdiner was minder geslaagd geweest, het toetje had niet zo goed gesmaakt, de tafelgesprekken waren 'nergens' over gegaan. De familietraditie was doorbroken. 'Uit armoede' heeft men hier en daar maar het mens-erger-je-niet te voorschijn gehaald en elders is men 'van ellende' zelfs voor de buis gaan zitten. Waar de krant allemaal niet voor verantwoordelijk is!

Veel inzendingen gingen ook vergezeld van de verzuchting om de citatenkluif de volgende keer alsjeblieft weer aan de vooravond van kerst op het krantenmenu te zetten. Plaatsing op 24 december werd min of meer 'geëist', met een beroep op de mensenrechten. Tegen zo'n argument is geen weerwoord mogelijk. Vandaar nu al de toezegging dat we de kerstboom straks in december weer met citaten zullen optuigen.

Zoals altijd waren er ook andere geluiden - bijvoorbeeld van mensen die hadden genoten van de rust onder de kerstboom en die blij waren dat ze pas met oudjaar aan de slag hoefden. Eén inzender vond het ook een echte oudejaarspuzzel, met citaten over chocolademelk (van M xima, 34) en beerenburg (van Loekie van Maaren, 91). Maar het gros heeft liever een hectische kerst dan een barre jaarwisseling.

Tot overmaat van ramp was de puzzel deze keer ook nog gemakkelijker dan andere jaren, schreven sommige deelnemers. Een 'eitje voor een paar uur', werd ie genoemd en met weemoed werd herinnerd aan de winter van 1995 toen baron Von Münchhausen zich in de citatenpuzzel aan zijn eigen haren uit het moeras moest trekken. Ook werd de opgave getypeerd als 'te ongeïnspireerd': te veel aandacht voor Marnix van Rij en Singh Varma en Sylvia Millecam kwam er niet in voor.

Toch hebben de enthousiaste reacties verre de overhand, al was het maar omdat er in de puzzel nog instinkers genoeg overbleven. 'Wordt ie nou elk jaar moeilijker, of lees ik de krant niet goed genoeg?', was een vraag. En 'Gereformeerde theologen zaaien zelfs in een puzzel verwarring' (27). Was oud-wielrenner Wim van Est nu degene die verlichting op de fiets maar onzin vond (42)? En slaat die uitspraak over de schroef in de lever en de spijker in de longen (73) mogelijk op ex-autocoureur Niki Lauda? Eén inzender illustreerde zijn eigen gemoedstoestand na moeizaam puzzelen met citaat 13: 'Als van iemand de hersens verweken, dan die van mij wel.'

Uiteindelijk zijn veel honderden puzzelaars aan de eindstreep gekomen. Ook de internet-versie kende een groot aantal deelnemers, veel meer dan vorig jaar en zelfs uit Engeland, de VS en Sri Lanka. Sommigen werkten zich door de citaten heen met hulp van het digitale krantenarchief, wat voelde alsof ze 'een beetje zaten te spieken'.

De oplossing van de puzzel is: 'Poëzie is soms net als een paardebloem tussen de straatstenen. Ze kan op de meest onverwachte plaatsen tot bloei komen.' Deze finale zin is afkomstig uit een lezing van Gerrit Krol op de universiteit van Utrecht over zijn gedicht 'De gaten van Wormer' (1964); een ingekorte versie verscheen in het katern Letter en Geest van Trouw. Krol vertelde dat hij het gedicht in één keer had opgeschreven en er hooguit een kwartier aan had gewerkt, nadat het jarenlang in zijn hoofd vorm had gekregen. Het woord 'paardebloem' verraadt de betrekkelijke ouderdom van het citaat, veronderstelde een inzender ten onrechte. Krol hield zijn lezing in 2000: plantnamen worden ook in de nieuwe spelling nog steeds zonder tussen-n geschreven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden