Poëtische ode aan voetbal van weleer

Het gebeurt niet vaak dat mensen die niet in voetbal zijn geïnteresseerd plezier kunnen beleven aan een uitzending die gewijd is aan deze populaire sport. Regisseur Sherman De Jesus van 'Leve het bruine monster' is zelf bepaald geen voetbalfan: ,,Vroeger probeerde ik angstvallig een gesprek over voetbal te vermijden. Het ging immers altijd over geld en het eeuwige gezeur over spelers die toch al te veel verdienden. Dat ik nog eens een film over voetbal zou maken kwam nooit bij me op.''

Fred Lammers

In de documentaire die de Tros zondagavond uitzendt gaat het om veel meer dan alleen voetbal. Centraal staan filmbeelden uit de kindertijd van de voetbalhistorie en het is zonder meer leuk om daar naar te kijken. Opnamen van oude interlands waarin beroemde spelers van weleer in actie komen vormen het uitgangspunt. Wat sterk overkomt is dat het georganiseerde voetbal van voor de Tweede Wereldoorlog een samengeraapt zootje was. Zo kwamen de spelers bij interlands in hun eigen clubshirts, wat zeer verwarrend werkte. Het plan om spelers bij dergelijke gelegenheden met een hoge hoed te laten opdraven verdween snel in de prullenmand.

Voetballers als Faas Wilkes en Abe Lenstra werden in die jaren, toen de jeugd nog zorgeloos op straat kon voetballen, nationale helden. Hun foto's vonden gretig aftrek en werden verzameld in albums die nu historische documenten zijn geworden.

Het idee voor de documentaire is afkomstig van de voetbalfanaten Hans Heesen en Rimko Haanstra en researcher Guus Kompier. Zij hebben een paar jaar in alle mogelijke archieven naar historisch beeldmateriaal gezocht. Daarbij stuitten ze ook op tal van literaire producten waarin 'het bruine monster', zoals de bal vroeger wel genoemd werd, centraal staat. Schrijvers als Charivarius, Cees Buddingh, Nico Scheepmaker, Jan Tetteroo, Willem Wilmink, Dico van der Meer en Jules Deelder lieten er zich veelvuldig door inspireren.

In het door de acteurs Huub Stapel en Gijs Scholten van Aschat ingesproken commentaar is veel van voetbalproza en -poëzie verweven. Duidelijk komt uit sommige gedichten naar voren dat er altijd mensen zijn geweest die voetbal verafschuwen: 'O spel dat hoofd en hart der knapen vult/die geen smaak voor het hogere duldt/Hoort hoe het plebs uit rauwe kelen brult/terwijl het van het afzichtelijk schouwspel smult/Als daar een horde woestaards en ontzinden/in 't schunnig schopwerk vuile vreugde vinden'.

Desondanks waren interlands nationale happenings. Ze eindigden echter vaak in een grote teleurstelling, omdat Nederland meestal het onderspit moest delven. Zo ook in de omstreden wedstrijd tegen Duitsland (met Hitlergroet door de Duitsers en het Horst Wessellied), die op 17 februari 1935 in het Olympisch Stadion in Amsterdam werd gespeeld. Het duel eindigde in een 2-3-overwinning voor Duitsland.

De beelden daarvan zijn met grote moeite bijeengesprokkeld. De hele documentaire is trouwens knap montagewerk, omdat er over het algemeen betrekkelijk weinig sportmateriaal bewaard is gebleven. ,,Toch is de documentaire een geweldig sleutelgat naar het verleden geworden, naar een tijd waarin voetbal nog onschuldig was. Het komt over als een sprookje, een poëtische ode aan het voetbal van weleer'', concludeert Sherman De Jesus, die serieus denkt aan een vervolg. ,,Dat wordt dan het verhaal over het voetbal dat de onschuld verliest.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden