Poetins grootste rivaal ontbreekt

Moskovieten hebben de naam van Navalny in de sneeuw geschreven, in de hoop dat de sneeuw dan opgeruimd wordt.Beeld Varvara Gryaznova / Twitter @superarka

Vandaag start officieel de campagne voor de Russische presidentsverkiezingen van 18 maart. Grote afwezige is Aleksej Navalny, de bekendste oppositiepoliticus van Rusland.

Zoveel sneeuw als er de afgelopen weken is gevallen hebben de meeste Moskovieten van hun leven nog niet gezien. Het is mooi, maar er is ook ergernis, want de gemeente maakt geen haast de sneeuwbergen op de Moskouse binnenplaatsen op te ruimen. Sommigen boze burgers denken de oplossing te hebben gevonden en moedigen elkaar aan via sociale media: 'Laten we er borden op zetten met de naam van Navalny, dan komen ze snel genoeg om het weg te halen!'

Alleen al de naam van Ruslands populairste oppositieleider, Aleksej Navalny, bezorgt de autoriteiten koude rillingen. Zelfs president Vladimir Poetin en premier Dmitri Medvedev wringen zich in allerlei bochten om hem maar niet te hoeven uitspreken. Meestal blijft het bij 'de man waar u op doelt', als een journalist al de zeldzame gelegenheid krijgt een vraag te stellen over hun grootste rivaal. Van de televisie wordt hij angstvallig geweerd. Navalny's afwezigheid in de campagne voor de Russische presidentsverkiezingen van 18 maart, die vandaag begint, is bijna tastbaar.

Netwerk

Welbeschouwd is Aleksej Navalny (41) de enige Russische politicus die het afgelopen jaar consequent heeft toegewerkt naar de presidentsverkiezingen. Een jaar lang reisde de man die bekendheid verwierf als kritisch blogger en corruptiebestrijder door het land, zette verkiezingsstaven op en bracht in meer dan honderd steden tienduizenden aanhangers op de been, alles om zich te verzekeren van voldoende steun voor deelname aan de verkiezingen. Navalny zou daarvoor, als onafhankelijk kandidaat, in een kort tijdsbestek in het hele land 300.000 handtekeningen moeten verzamelen en dat is een lastige opgave.

Ook los daarvan beschikt Navalny nu over een waardevol netwerk dat hem ook na deze presidentsverkiezingen van pas zal komen. Zijn populariteit groeide vooral dankzij zijn onthullingen van vermoede corruptie onder Russische hoogwaardigheidsbekleders, onder wie premier Medvedev. Een film die diens puissante rijkdom moest demonstreren werd via YouTube door meer dan twintig miljoen mensen bekeken.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

De 41-jarige Aleksej Navalny verwierf faam door corruptie aan de kaak te stellen.Beeld EPA

Dat Navalny niet mocht meedoen werd definitief duidelijk toen een rechtbank in Kirov hem vorig jaar veroordeelde tot een voorwaardelijke gevangenisstraf wegens fraude, waardoor hij zich volgens de Russische kieswet niet verkiesbaar mag stellen. Eenzelfde vonnis was al eerder door het mensenrechtenhof in Straatsburg neergesabeld, maar de Russische rechter kwam na een vrijwel identiek nieuw proces tot een eendere uitspraak. Na een eerdere veroordeling mocht Navalny in 2013 wel meedoen aan de burgemeestersverkiezingen van Moskou, waar hij meer dan een kwart van de stemmen kreeg en daarmee aantoonde dat hij iemand is om rekening mee te houden.

Boycot

Voor Navalny was zijn uitsluiting van de presidentsverkiezingen reden een boycot af te kondigen of, zoals hij dat noemt, een 'kiezersstaking'. Die verkiezingen kun je volgens hem niet serieus nemen, als een kandidaat die aantoonbaar brede steun geniet in heel Rusland niet mag meedoen. Het is bovendien in strijd met de grondwet, vindt Navalny, want daarin staat alleen dat iemand die achter de tralies zit uitgesloten is van deelname aan verkiezingen.

De oppositieleider wil nu alles op alles zetten om de naar verwachting toch al lage opkomst bij de aankomende verkiezingen nog verder omlaag te trekken. Dat zou dan twijfel moeten zaaien omtrent de legitimiteit van Poetin, de gedoodverfde winnaar. Navalny roept zijn aanhangers ook op als waarnemer de stembusgang te volgen, om erop toe te zien dat de opkomstcijfers niet worden vervalst.

De strategie roept vragen op, ook onder zijn aanhangers, want als Poetins tegenstanders de stembus gaan mijden krijgt de zittende president naar verhouding meer stemmen. "En dat percentage zal uiteindelijk bij de mensen blijven hangen", meent presidentskandidaat Grigori Javlinski, ook een Poetincriticus. "Hoe hoog de opkomst was, dat is iedereen snel vergeten."

Videoboodschap

Navalny gaat intussen doodgemoedereerd door met campagnevoeren voor zijn boycot. Hij doet dat op de voor hem klassieke manier, via straatdemonstraties, zoals onlangs weer in Moskou en tientallen andere steden, en door nieuwe publicaties van materiaal dat de zittende macht danig in verlegenheid brengt.

Zijn laatste videoboodschap is inmiddels door meer dan vier miljoen mensen bekeken. Navalny laat zien hoe de bekende oligarch Oleg Deripaska aan boord van een luxejacht en in het gezelschap van escortmeisjes ergens voor de kust van Noorwegen keuvelt met vicepremier Sergej Prichodko, een politieke zwaargewicht die al onder Poetins voorganger Boris Jeltsin presidentieel adviseur was. Het is duidelijk bewijs van corruptie, vindt Navalny.

Al de dag na publicatie is de video op last van een provinciale rechtbank verboden. Een deel van de website van Navalny is inmiddels niet meer toegankelijk en YouTube en Instagram zijn door de Russische autoriteiten gedreigd met een blokkade als de gevoelige beelden niet verdwijnen.

Lees ook:

Ruslands oppositieleider Navalny mag niet meedoen aan de presidentsverkiezingen. Hij roept op tot een boycot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden