Poetin wil geen grappen over de staat op Facebook

Een like van Facebook voor een Russische vlag. Beeld Reuters

Facebook en Twitter liggen onder vuur in Rusland. Ze moeten gegevens delen met het Kremlin. Het is allemaal onderdeel van Poetins strategie om het internet naar zijn hand te zetten.

Het is niet de vraag of, maar wanneer sociale mediabedrijven Twitter en Facebook worden aangepakt in Rusland. Ze wisten tot op heden te ontsnappen aan de strikte Russische internetwetten en weigerden hun data op te slaan op servers in Rusland. Het had geen consequenties.

Tot vorige week. Toen kondigde mediawaakhond Roskomnadzor een uitgebreid onderzoek aan naar de technologiebedrijven. Twitter en Facebook moeten binnen een maand kenbaar maken hoe ze gaan voldoen aan de wetgeving. Doen ze dat niet, dan kunnen ze flinke boetes tegemoet zien of, in het ergste geval, een verbod – hoewel het Kremlin die laatste optie liever niet toepast. Facebook en Twitter zijn populair in Rusland, ook bij de autoriteiten. Een verbod zou op veel verzet stuiten en brengt bovendien technische problemen met zich mee.

Maar dat Facebook en Twitter nu onderwerp van onderzoek zijn, is wel een teken aan de wand. Het duidt op de zoveelste poging om het internet onder controle van het Kremlin te krijgen. Westerse technologiebedrijven mogen best actief zijn in Rusland, maar moeten zich wel houden aan de lokale wetgeving, zo is de gedachte.

Deze strategie dateert van 2014 toen wetten werden geïntroduceerd die zoekmachines verplichtten zoekresultaten te wissen. Berichtenservices zoals Telegram moesten hun versleutelde berichten gaan delen met de veiligheidsdiensten, en sociale mediabedrijven zoals het Russische VKontakte moesten hun data opslaan op servers in Rusland. De wetgeving diende slechts één doel: mensen die verdacht worden van extremisme in de breedste zin van het woord, sneller opsporen en oppakken.

Arrestaties

Het aantal aan extremisme gelieerde zaken is sinds 2010 verzevenvoudigd. IJverige Russische ambtenaren pakken Russen die schurende berichten plaatsen op sociale media bij het minste of geringste op, allemaal in het kader van de bestrijding van extremisme of terrorisme. Afgelopen zomer zorgde een reeks arrestaties van jonge Russen voor grote verontwaardiging. Zij plaatsten memes op hun VKontakte-accounts, een als grap verpakte foto. Die foto’s staken in veel gevallen de draak met de orthodoxe kerk of religieuze leiders, soms in relatie tot de Russische president Poetin.

Mensenrechtenorganisaties reageerden woedend op de arrestaties en in de hoofdstad werd geprotesteerd tegen het feit dat sommige van deze jonge Russen tot wel  zeven jaar gevangenisstraf konden krijgen. Poetin paste daarop de wet een klein beetje aan, waardoor een aantal van de zaken alsnog geseponeerd werden. 

Maar de achterliggende strategie is nooit veranderd: Russen mogen best gebruik maken van het internet, maar dan wel op voorwaarden van het Kremlin.

Nieuwe wetten

Om die reden werden vorig jaar LinkedIn en de versleutelde berichtenservice Telegram verboden. De oprichter van die app, Pavel Doerov, weigerde zijn data te delen met de Russische inlichtingendiensten. Overigens bleven veel Russen gebruik maken van Telegram via een VPN-verbinding. 

De strijd om het internet gaat onverminderd door. Niet alleen door Facebook en Twitter te onderzoeken en eventueel te straffen. Er liggen momenteel twee nieuwe internetwetten ter goedkeuring in de Russische Doema. De ene wet gaat over het verspreiden van ‘onbetrouwbaar nieuws’ via internet. Dat kan voortaan bestraft worden. De andere wet heeft betrekking op alles wat met de staat te maken heeft. Iemand die de Russische vlag, de president, de Doema, het volkslied of de Russische grondwet belachelijk maakt via sociale media, kan voortaan een boete tegemoet zien.

Lees ook: 
Hoe het Russische internet steeds verder poetiniseert

Het verbieden van berichtenservice Telegram komt niet als een verrassing. Het internet in Rusland komt meer en meer in handen van Poetin-getrouwen.

Pavel en Nikolai: Russische interneticonen wars van autoriteit

De Russische Mark Zuckerberg heet Pavel Doerov. Hij bedacht de tegenhanger van Facebook, VKontakte, en samen met zijn broer Nikolai staat hij aan de wieg van berichtenservice Telegram. Maar hun gedachtengoed ligt onder vuur, want in steeds meer landen gaan stemmen op de chat-app te verbieden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden