Poetin heeft ook vrienden in Europa

Verspreid over heel Europa vinden, los van elkaar, bijeenkomsten plaats van eurofobe partijen: hier een bijeenkomst van de Britse Nationale Partij. Beeld ap

Verdeel en heers, dat is de tactiek van de Russische president in Europa. Poetin zoekt vrienden onder rechts-extremisten, populisten en eurofoben. Waarom voelen zij en Poetin zich tot elkaar aangetrokken?

Waar Marine Le Pen in Europa regelmatig stuit op onbegrip, wordt ze in Rusland met alle egards ontvangen. Dit jaar reisde de voorvrouw van het extreem-rechtse Front National twee keer af naar Moskou. De laatste keer sprak ze met Sergej Narysjkin, voorzitter van het Russisch parlement en getroffen door strafmaatregelen die Europa instelde tegen Rusland vanwege de crisis rond Oekraïne.

Le Pen was daar om Narysjkin een hart onder de riem te steken. Ze beschuldigde de EU ervan een nieuwe Koude Oorlog uit te lokken en ze onderstreepte de Russische wens om het oosten van Oekraïne los te weken van de rest van het land. Een federaal Oekraïne zou een crisis voorkomen, aldus Le Pen.

De voorvrouw van de Franse populisten is niet de enige die zich kan rekenen tot Poetins vriendenkring. Van de Gouden Dageraad in Griekenland tot Jobbik in Hongarije; in Europa's extreem-rechtse en populistische kringen wordt de Russische president bewonderd. Jobbik-leider Vona beloofde zelfs dat zijn eerste buitenlandse reis richting Rusland zou gaan, mits hij de Hongaarse verkiezingen zou winnen. Jobbik won niet.

Het Hongaarse onderzoeksbureau Political Capital signaleerde in 2009 al dat er innige contacten waren tussen Poetin en extremistische partijen in het voormalige Oostblok, zoals Jobbik in Hongarije en Ataka in Bulgarije. Volgens de Hongaarse politicoloog Péter Krekó is Rusland actief bezig een Europees netwerk op te bouwen, via steun aan de media, jeugdbewegingen, denktanks en aan bevriende politieke partijen.

Bewondering
Inmiddels, zo concludeert Political Capital in een nieuwe studie, is de bewondering voor de Russische president toegenomen. In dertien Europese landen zien populistische partijen Poetin nu als hun grote voorbeeld. Zo meent de Gouden Dageraad dat Griekenland als 'zeemacht' de natuurlijke bondgenoot van 'landmacht' Rusland is. De Italiaanse Lega Nord noemt Poetins Rusland een 'modelbeschaving' die het christelijke Europa beschermt tegen banken en immigranten.

De enige landen waar extreem-rechtse partijen negatief zijn over Moskou, zijn landen waar het lokale nationalisme botst met Russische belangen, zoals Roemenië dat een conflict met Moskou heeft over Moldavië.

Waarom voelen deze groeperingen zich aangetrokken tot de Russische president? "De gedeelde ideologie vormt een belangrijke verklaring", zegt de Oekraïner Anton Sjechovtov. Hij is als onderzoeker verbonden aan het University College in Londen en doet onderzoek naar extreem-rechts in Europa. "De ideale samenleving heeft Poetin in de ogen van de rechts-extremisten al gecreëerd. Denk aan het nationalisme, de christelijke traditie met de familie als hoeksteen van de samenleving en het verzet tegen de EU en de VS."

Wilders-aanhangers in Nijmegen Beeld anp

Jobbik-leider Vona verklaarde twee jaar geleden al een voorstander te zijn van de 'Euraziatische Unie' die de Russische president voor ogen heeft. In het kort komt het erop neer dat Poetin een anti-Westers verbond wil sluiten met Aziatische landen, waarin Rusland een dominante rol speelt. "Het op Westerse leest geschoeide kapitalisme en de democratische rechtsstaat zijn verboden woorden. Soevereiniteit en de terugkeer naar een traditionele samenleving zijn de belangrijkste pijlers. De invoering van de anti-homowetgeving is daar een voorbeeld van", aldus Sjechovtov.

'State of dis-Union'
Tot nu toe heeft Geert Wilders zich niet openlijk geschaard achter Rusland. Maar hij keert zich ook niet tegen Poetin en hij is goed bevriend met Le Pen die de Russische president openlijk steunt. Vorige week sprak Wilders op de Russische staats-tv Russia Today. De PVV-voorman sprak over de 'State of dis-Union', een verwijzing naar de Europese Unie, en hij liet zich kritisch uit over de Europese aanpak in de Oekraïne-crisis.

Eerder was Wilders aanwezig op een bijeenkomst van eurosceptische partijen waar Poetin-aanhangers benadrukten dat Europa 'christelijke waarden en normen' moet koesteren. Ook Viktor Zoebarev van Poetins partij Verenigd Rusland sprak daar. "Wilders heeft zich daar niet kritisch uitgelaten over Poetins beleid en aan de foto's te zien kon hij het goed met Zoebarev vinden", aldus politicoloog Krekó.

Dat deze populistische en extreem-rechtse partijen niet alle standpunten van Poetin delen, maakt volgens Oekraïner Sjechovtov niets uit. Zo neemt Geert Wilders het op voor homo's, is hij geen antisemiet en niet anti-Amerikaans. Dit in tegenstelling tot de leden van de Griekse Gouden Dageraad en het Hongaarse Jobbik die openlijk strijden tegen homo's.

Nigel Farage van het eurofobe Engelse UKIP zegt respect te hebben voor Poetin, "zeker in vergelijking met de kinderen die het buitenlandbeleid van Groot-Brittannië bepalen". Maar, zo voegde hij eraan toe: "Ik vertrouw hem niet, en ik zou niet in zijn land willen wonen."

Traditionele waarden
De verschillen in opvattingen zijn van ondergeschikt belang. Sjechovtov: "De gedeelde ideologie van een samenleving gestoeld op traditionele waarden en normen, heeft nu prioriteit. Belangrijker nog is dat Poetin en 'zijn vrienden' strijden tegen een gezamenlijke vijand: Europa. Extreem-rechts verzet zich tegen een federaal Europa dat zich uitstrekt van Kiev tot Londen."

Om die reden veroordelen deze groeperingen de Europese inmenging in Oekraïne. Zo noemde Ludovic de Danne, Europees adviseur van Le Pen, de revolutie in Kiev illegaal en het referendum op de Krim gerechtvaardigd vanwege de pro-Russische sentimenten op het schiereiland.

Beeld Trouw: Michel van Elk | Bron: Political Capital

Verschillende Europese populisten, zoals Johann Gudenus van de Vrijheidspartij van Oostenrijk (FPÖ) en Milan Sarapatka van de Tsjechische extremisten, waren vorige maand zelfs op de Krim aanwezig om het referendum in goede banen te leiden. De mannen waren uitgenodigd door het Euraziatische Observatorium voor Democratie en Verkiezingen (EODO). Dat is een Russische niet-gouvernementele organisatie die toeziet op een eerlijk verloop van verkiezingen, een tegenhanger van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). De organisatie wordt geleid door de Belg en rechts-extremist Luc Michel - groot bewonderaar van Poetin. De OVSE was tijdens het referendum op de Krim niet welkom.

Wat de uitkomst wordt van de innige vriendschap tussen de rechts-extremisten, populisten, eurofoben en Poetin, blijft afwachten. Wel staat vast dat de populisten op winst staan in de peilingen aan de vooravond van de Europese verkiezingen waardoor ze een behoorlijk sterke fractie kunnen vormen in het Europees parlement. "Onder leiding van Le Pen betekent dat actieve steun voor Rusland", zegt Krekó. "Zo'n fractie zal tegen een boycot van Russische producten zijn, net als tegen de invoering van groene stroom omdat het meer energiecontracten met Rusland wil sluiten."

Lospeuteren
Dat de rechts-extremisten het beleid van Rusland zullen steunen, vindt Sjechovtov niet zo interessant. "Het is een fractie binnen het parlement, geen meerderheid. De populisten bepalen niet het buitenlandbeleid van de EU."

Waar Sjechovtov meer op aanslaat, is wat Rusland weet los te peuteren uit deze samenwerking. Dat Rusland en de extremisten een ideologie delen, is voor Poetin van ondergeschikt belang, meent de Oekraïense onderzoeker. "Poetin heeft nu een ingang in Europa. Hij weet dat hij met geweld niets bereikt, daarom gebruikt hij zijn soft power. Het is een verdeel-en-heersspelletje - dezelfde tactiek die hij heeft toegepast in Oekraïne. Hij probeert partijen tegen elkaar uit te spelen. Dat doet hij nu ook met verschillende Europese fracties."

Want ook een deel van de linkse populisten delen de opvattingen van Poetin. "Ze zijn minder zichtbaar dan de rechts-extremisten, maar een deel van hen stemde in het Europees parlement bijvoorbeeld tegen de strafmaatregelen. De communisten uit Griekenland en de bolsjewistische bewegingen uit Spanje en Portugal voelen zich nog steeds nauw verbonden met de Sovjet-Unie en keren zich tegen een federaal Europa."

Sjechovtov meent dat de verdeel-en-heers-tactiek van Poetin de macht van Europa op termijn kan uithollen. "Poetin probeert Europa te destabiliseren, en de uitbreiding van de Europese Unie tegen te gaan. Dat doet hij heel handig. Europese politici hebben geen idee."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden