Opinie

Poetin heeft geen psychiater nodig, maar een rechter

'De pogingen tot empathie onderschatten de ernst van Poetins militaire en politieke acties.' Beeld epa

ROEL VAN DUIJN   Er bestaat in het westen opvallend veel begrip voor de Russische politiek jegens Oekraïne. Een miskenning van de snode plannen van Poetin, meent Roel van Duijn.

Vergoelijkend wordt gezegd dat de VS het ook niet zouden pikken als Mexico zich bij een vijandelijk blok zou aansluiten. Dat voormalige Warschaupact-landen zich aansluiten bij de Navo zou de Russen maar angst aanjagen en ja, het is onze schuld dat wij te ver zijn gegaan. Henry Kissinger stelt dat we Poetin niet moeten demoniseren. "Hij is een serieuze strateeg - op de premissen van de Russische geschiedenis."

Al deze mildheid komt voort uit de gedachte dat de Russische regering overweldigd is door een begrijpelijke angst en zich daarom slechts wil verdedigen tegen een dreigende omsingeling. Maar is de plaatsing van ballistische Iskander-raketten in Kaliningrad (de Russische enclave tussen Polen en Litouwen), die Warschau en Berlijn kunnen vernietigen, uit angst geboren? Moskou doet dat, ondanks het feit Obama al vijf jaar geleden besloten heeft af te zien van het anti-raketschild in Polen, juist vanwege de Russische ongerustheid hierover.

Tegenspraak
Is de fanatieke herbewapening van het Russische leger een antwoord op concrete aanvalsplannen van de Navo? De Russen wordt dat aangepraat.

Is er enig bewijs dat de Amerikanen de hand hebben gehad in de Oekraïense uitbarsting van walging over het corrupte bewind van Janoekovitsj? Nee, maar zolang er in Rusland nauwelijks tegenspraak mogelijk is, doet dat er niet toe.

Want bijna onopgemerkt door de verblindende Oekraïne-crisis verhardt zich de repressie in Rusland. Oppositieleiders zitten gevangen of mogen (zoals Navalny) hun huis niet meer uit. Websites worden op zwart gezet. Er zijn plannen voor een Russisch internet, om nieuws uit het buitenland te weren. Wie het oneens is met de agressie tegen Oekraïne wordt als 'landverrader' weggezet.

Zijn dat allemaal syptomen van de vaak genoemde 'paranoia van het Kremlin'? Het lijkt meer op het streven naar absolute macht, gebruikmakend van nationale sentimenten. Terugkeer naar de goede, oude dictatuur. Vaarwel aan de hoopvolle jaren negentig.

Geen vijandelijk blok
Waarschijnlijk zouden de VS in actie komen als Mexico in de greep van een vijandelijk blok kwam. Maar niets wijst erop dat dit gepaard zou gaan met de instelling van een dictatuur in de VS zelf. Dat is het eerste manco in de vergelijking.

Nog ernstiger is dat, voor zover Oekraïne onder invloed van de Navo is geraakt, de Navo zich niet als vijandelijk blok heeft gedragen. De Navo is zelfs zo ver gegaan een verzoek van Oekraïne om lid te mogen worden af te wijzen, uit zorg om de relatie met Rusland. De Navo heeft sinds de val van het communisme steeds toenadering tot Rusland gezocht, in de hoop op een bondgenootschap tegen islamitisch radicalisme. De vijandigheid van de Navo bestaat voornamelijk in de Russische propaganda. Een vijandigheid die als gevolg van de dagelijkse herhaling in de Russische media zichzelf een beetje begint waar te maken. Als je maar lang genoeg roept dat de ander een vijand is, wórdt hij het op den duur wel.

Is het een fout geweest dat de Baltische landen bij de Navo zijn aangesloten? Was dat niet gebeurd, dan zou nu misschien niet Oekraïne, maar het Balticum het doelwit van de Russische paranoïde zelfverdediging zijn geweest. Het Navo-lidmaatschap maakt voor de Baltische staten het reddende verschil. Voorlopig.

Heerszucht
Kissinger heeft gelijk, we mogen niemand demoniseren. Poetin is een koele, paspoorten uitdelende strateeg. Maar een psychiater heeft hij niet nodig, net zomin als een onderzoeker naar de mysteriën van de Russische ziel. De president wordt niet gedreven door psychotische angsten, maar door ordinaire heerszucht. En niet op de premissen van de Russische geschiedenis, maar op die van de zelfverzonnen presentatie van de Russische geschiedenis. De geschiedenis van het grootste land ter wereld dat, wonderlijk genoeg, volgens de geldende geschiedenisvervalsing het vaakst omsingeld werd.

De pogingen tot empathie onderschatten de ernst van Poetins militaire en politieke acties. Er is geen tijd meer voor illusies over een door angst gedreven geesteszieke. De Russische angst is voorgewend en onderdeel van de propaganda.

Poetin en zijn kring volgen een doelbewust plan voor expansie dat jaren van gemaskeerde of openlijke oorlog tot gevolg zal hebben. Vladimir Vladimirovitsj heeft geen psychiater nodig, maar een rechter.

Roel van Duijn: ex-politicus, getrouwd met een Russische vrouw

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden