Plus en min van Nafta: vrijhandel verdeelt VS

NOGALES - Aan de grens tussen Mexico en de Verenigde Staten staan lange rijen vrachtauto's in beide richtingen. Zij moeten gemiddeld twee uur wachten op de douaneformaliteiten. Sinds Nafta, het vrijhandelsverdrag tussen de VS, Mexico en Canada, in werking is getreden, is daar weinig aan veranderd.

Onder Nafta zijn de douaneformaliteiten eerder ingewikkelder geworden dan vereenvoudigd. Anders dan aan de Europese grenzen het geval was toen die wegvielen, heeft de Amerikaanse douane na de inwerkingtreding van Nafta juist meer inspecteurs in dienst moeten nemen.

Maar Nafta streeft dan ook niet naar een met de Europese Unie vergelijkbare verenigde markt. In Europa geldt dat een product dat de gemeenschappelijke buitengrens, bijvoorbeeld de Pools-Duitse grens of de haven van Rotterdam, overschrijdt, binnen de gemeenschappelijke markt vrij vervoerd mag worden. In de North American Free Trade Association (Nafta) geldt dat ook aan de binnengrenzen, dus aan de Mexicaans-Amerikaanse en aan de Amerikaans-Canadese grens wordt gecontroleerd. Daar moet worden vastgesteld of een product werkelijk uit een van de drie aangesloten landen komt. Daartoe begeleidt een certificaat van oorsprong elk product.

Het bepalen van de oorsprong is een gecompliceerde zaak. Als de deur van een 'Amerikaanse' auto die in Mexico geassembleerd is uit Taiwan komt, de schroeven uit China, de motor uit de VS en de koplampen uit Canada, kun je dan nog van een Amerikaans product spreken?

Nafta bepaalt voor ieder artikel welk percentage van het product uit een Nafta-land moet komen wil het eindproduct als Amerikaans, Mexicaans of Canadees gelden. De vuistregel is dat 51 tot 55 procent van het product uit een Nafta-land moet komen, wil het voor lagere invoerheffingen in aanmerking komen.

Dat betekent volgens Willy Goffroy, directeur van een van de grootste expediteurs in het Afrikaans-Mexicaanse grensgebied, een enorme Nafta-bureaucratie die de handel tussen de deelnemende landen op administratief gebied bepaald niet vereenvoudigt. Voor de douaneambtenaren betekent het dat zij veel meer dan voorheen goederen op hun oorsprong moeten onderzoeken.

Voor en tegenstanders van Nafta proberen in Amerika in dit verkiezingsjaar punten te scoren met Nafta. Volgens de regering heeft Nafta zeker 340 000 nieuwe banen opgeleverd en nog eens 700 000 banen in Amerika gered die zonder Nafta verloren zouden zijn gegaan. De vakbonden, miljonair Ross Perot en de Republikeinse ex-presidentskandidaat Pat Buchanan betogen daarentegen dat Nafta 300 000 banen heeft gekost.

De voorstanders wijzen op de toename van de export als bron van banengroei. Bovendien heeft Nafta verhinderd dat Mexico tijdens de ernstige economische crisis die dat land afgelopen jaar trof de invoerrechten heeft verdubbeld, zoals het tijdens een eerdere crisis in 1982 wel deed. Dat heeft 700 000 banen in de VS gered.

De tegenstanders antwoorden honend dat bedrijven ten koste van Amerikaanse werknemers naar Mexico gaan, waar ze niet alleen arbeiders voor een hongerloontje laten werken maar ook naar hartelust het milieu kunnen vervuilen. Niet waar, zeggen de voorstanders: Nafta levert een belangrijke bijdrage aan het milieu. Samenwerking op het gebied van milieuvoorschriften, met name in het grensgebied, leidt tot schonere lucht en water, hetgeen vooral in het grensgebied van belang is. En een hogere levensstandaard in Mexico zal tot gevolg hebben dat op den duur minder Mexicanen illegaal de grens over zullen steken om werk in Amerika te zoeken.

Maar heeft Nafta eigenlijk wel zoveel veranderd? Al voor er sprake was van Nafta hadden veel Amerikaanse bedrijven een vestiging aan de Amerikaanse kant van de grens die zich met de distributie, marketing en administratie bezighoudt, terwijl de productie en assemblage een paar kilometer verderop aan de Mexicaanse kant van de grens plaatsvindt tegen een derde van de loonkosten in Amerika. Op grond van dit zogenaamde maquiladora-systeem kunnen Amerikaanse bedrijven al sinds 1978 vrijelijk grondstoffen naar Mexico uitvoeren en vervolgens de afgewerkte producten zonder invoerrechten weer naar Amerika terugbrengen. Samsonite maakt sinds jaar en dag zijn koffers in Nogales Mexico. De communicatiegigant AT & T maakt delen van zijn telefoons en electronica in Mexico. Amerikaanse autofabrieken doen een deel van hun assemblage in Mexico.

Nafta heeft op de maquiladora-productie weinig invloed. Wel is Samsonite andere materialen gaan gebruiken. Vóór Nafta werd kunststof voor koffers en tassen van buiten Nafta ingevoerd, nu is Samsonite overgestapt op materiaal dat in Nafta-gebied wordt gemaakt. Op deze manier kan het eindproduct een Nafta-certificaat van oorsprong krijgen.

Nafta-deskundigen halen hun schouders op over de winst- en verliesrekening van de politici. De Verenigde Staten zijn, op enkele uitzonderingen na, een vrijhandelsland bij uitstek, waar Nafta weinig aan toe kan voegen.

Zeker is het zo dat er in Amerika ongeschoolde banen verloren gaan aan Mexico. Maar dat is een trend die toch al bestond; misschien dat Nafta dat proces versnelt. Daarentegen wint Amerika banen voor beter geschoolde arbeiders.

Voor Canada is uitbreiding van de handel niet het belangrijkste doel van deelneming aan Nafta. Canada beschouwt volgens Barry Bosworth van het Brookings Instituut in Washington Nafta als een soort van verzekeringspolis tegen de grillen van de Amerikaanse handelspolitiek, die volgens de wensen van het Congres en het Amerikaanse bedrijfsleven buitenlandse concurrenten met sancties straft als zij te lastig worden.

Dat is tot dusver in de praktijk niet meegevallen. Want als een beslissing van de instanties die toezicht houden op Nafta in Amerika's nadeel uitvalt, negeert de Amerikaanse regering de uitspraak, zoals in het geval van een geschil over invoer van Canadees hout en de export naar Canada van Amerikaans bier. De staat Florida schreeuwt op het ogenblik moord en brand dat Mexico goedkope tomaten op de Amerikaanse markt dumpt en eist van de president dat hij, volkomen in strijd met Nafta, strafmaatregelen tegen Mexico neemt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden