Plugged of unplugged, de nieuwe kloof

“I hate teleconferencing. Het is saai, onpersoonlijk en je communiceert toch op een hele andere manier dan wanneer je elkaar in het echt ontmoet”, bekent John Perry Barlow op de openingsdag van de tweede 'Doors of Perception'-conferentie, 'Home', die afgelopen weekend door het Nederlands Vormgevinsinstituut en het blad Mediamatic, in de Rai werd georganiseerd.

De euforie die vorig jaar nog doorklonk bij de eerste 'Doors of Perception'-bijeenkomst lijkt plaats te hebben gemaakt voor een meer 'down to earth' benadering van 'de grote wonderen' van de digitale revolutie. Natuurlijk, we kunnen tegenwoordig vanuit onze luie stoel door middel van onze computer de hele wereld over reizen. Vanuit onze huiskamer kunnen we telewerken, teleshoppen en teleseksen. Onze kinderen hoeven niet meer naar school, die zetten we gewoon met een leerprogramma achter hun eigen kindercomputer. Maar de vraag is, willen we dat eigenlijk wel?

“Toen ik in de Verenigde Staten het 'Electronic Frontier Foundation' opzette (een organisatie die de vrijheid van meningsuiting in de digitale media nastreeft, red.), dacht ik, dat mijn geest via het Net de hele wereld over zou reizen, terwijl ik lekker thuis zou kunnen blijven”, vertelt Barlow, die naast computerfreak in het dagelijks leven ook veeboer is geweest en momenteel werkzaam is als tekstschrijver voor de Amerikaanse popgroep 'The Greatful Dead'. “Het omgekeerde blijkt het geval te zijn. In praktijk ben ik, als spreker op dit soort conferenties, meer op reis dan ooit en is het mijn geest die 24 uur per dag bereikbaar is op mijn vaste adres op het Internet.”

Het is een wonderlijke samenstelling van mensen uit verschillende diciplines die 'Doors of Perception' elk jaar bezoeken. Van technofreaks en cyberpunks tot directeuren van computerbedrijven. Van vormgevers en architecten tot en met alternatieve video-artiest. De gespreksonderwerpen, die werden aangesneden, hebben niet zozeer betrekking op de techniek, maar vooral op filosofische, antropologische en media-ecologische vraagstukken.

Het thema 'Home' moet dan ook in brede zin worden opgevat. 'Thuis' betekent niet alleen de tastbare fysieke ruimte, maar ook de immatriële, telematische ruimte waarin wij ons dagelijks begeven. De verlengde elektronische huiskamer, die door het gebruik van draagbare laptops, telefoons, beepers en antwoordapparaten als een elastische ballon steeds verder is uitgedijd. Wat betekenen begrippen als 'thuis' nog vandaag de dag?

Als er één ding duidelijk is, dan is het wel dat de kloof tussen de 'plugged' en de 'unplugged' steeds groter wordt. De afstand tussen de telematicajunks die de virtuele ruimte, die ze via hun computer betreden, inderdaad beschouwen als hun huis, (sommige bekennen zelfs dat zij hun virtuele werkkamer voor de gezelligheid hebben ingericht met een virtueel aquarium) en degenen die zich op hun ouderwetse bankstel afvragen, waar gaat dit allemaal naar toe?

Tot deze laatste categorie behoort de Italiaanse industrieel ontwerper Marco Susani. Ondanks het feit dat Susani zich bezig houdt met het ontwerpen van 'smart tools' en de ontwikkeling van high-tech consumentenprodukten voor onder andere Philips, verzet hij zich tegen de overkill aan telematica-apparatuur in de huiskamer. In plaats van een toename van informatie stroomt er via het computerscherm, de televisie en andere telematica alleen maar steeds meer 'ruis' onze huiskamer binnen.

Om deze overvloed te controleren moeten steeds meer digitale dammen worden opgeworpen. Bijvoorbeeld door de inschakeling van de 'intelligent agent', een door de consument zelf voorgeprogrammeerd computerprogramma, dat aan de hand van de ingevulde interessegebieden (ik houd wel van tuinieren en lezen, maar niet van koken, spelletjes, actiefilms en reclame) precies de juiste informatie uit het totale aanbod kan filteren.

Of door 'elektronische drempels' op te trekken, een concept van het Britse ontwerpersduo Dunne en Raby “Het probleem met de moderne telematica is, je staat aangelogd of je staat uitgelogd, een tussenweg is er niet.” zegt een van hen. “Je kunt niet, zoals in het gewone leven, een omtrekkende beweging maken als je iemand even niet te woord wilt staan.”

Lichaamstaal, de subtiele hints, die men geeft bijvoorbeeld door het veelvuldig kijken op een horloge, of het onrustig heen en weer schuiven tijdens een gesperk, bestaat niet in de virtuele wereld. Voor dit probleem heeft de Japanse ontwerper Hiroshi Ishii een oplossing gevonden. Het 'Clear Board', een soort beeldcomputer met een bijna levensgroot transparant scherm, waarop twee personen elkaar, als in een toverspiegel, kunnen aanschouwen en dus alle subtiele hints van de lichaamstaal kunnen meepikken in hun lange-afstands conversatie.

Draagt de digitale revolutie dan helemaal niets positiefs bij aan ons dagelijkse leven? Volgens journaliste Pauline Terreehorst, die net een boek over dit onderwerp heeft gepubliceerd, is dat wel het geval. Door de mogelijkheden van telewerken en teleshoppen kunnen zowel vaders als moeders meer tijd aan elkaar en het familieleven wijden. Terreehorst pleit voor een derde feministische golf waarbij mannen en vrouwen op gelijkwaardige wijze zowel aan het arbeidsproces als aan het huishouden kunnen deelnemen.

Terreehorst: “Het is niet toevallig dat de introductie van de computer ongeveer gelijktijdig plaatsvond met die van de magnetronoven. Net als de computer is de magnetron een 'non-gender' apparaat dat door al zijn knopjes en klokjes net zo gemakkelijk bediend kan worden door mannen als door vrouwen.” In het huis van de toekomst ziet Terreehorst ruimtes waarin van alles tegelijkertijd kan plaatsvinden, “de huiskamer is een tegelijkertijd een privé ruimte geworden, waar je vanachter je laptop je eigen net-vrienden ontvangt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden