Ploeteren in het groen

Natuurorganisaties kunnen niet zonder vrijwilligers. Mensen die voor de lol hun handen uit de mouwen steken, omdat de natuur daar van opknapt. En zij ook.

'Hier nog een schep en dan trap ik 'm dicht. Heb jij nog twee bandjes? Dan zetten we deze meteen vast aan de paal. Nog maar 66 te gaan. Eerst maar eens koffie?'

De Perponchierdijk nabij Wolphaartsdijk (Zuid-Beveland) op een zonnige dag in het voorjaar. Rondom ligt het Zeeuwse land er verlaten en afwachtend bij. De akkers zijn ingezaaid of liggen geploegd klaar om te worden beplant. Kieviten tuimelen door de lucht en in de verste verte is geen mens te zien. Behalve op de dijk: daar is het 'een drukte van belang'. Met acht mensen (zeven mannen en één vrouw) zijn we bezig gaaskooien rondom de net geplante jonge bomen te plaatsen. Om te voorkomen dat de schapen, waartegen het gaas moet beschermen, onder het gaas door kruipen, wordt dit een stukje in de grond gegraven. Het ziet er simpel uit, maar valt in de praktijk nog best tegen. Mijn rug protesteert, het gaas is stug en de scherpe, moeilijk buigzame punten geven mijn vingers zelfs door mijn werkhandschoenen heen, een gevoelige tik. Het werk is lastig, maar de sfeer maakt alles goed. Grapjes vliegen heen en weer, helpende handen worden toegestoken. Een van de mannen legt uiterst geduldig aan twee donkergekleurde mannen uit hoe te werk te gaan. De twee, het blijken integrerende Sri Lankanen, herhalen breed glimlachend de Nederlandse woorden - mét Zeeuws accent - en buigen en scheppen manmoedig verder. Malaka SDS Avalikkara Galappaththige en Ajith Nishantha Godakanda (37 en 33 jaar oud) zijn gevlucht uit hun moederland waar ze journalist en filmer waren, zo vertellen ze. Ze werken mee om zich de Nederlandse taal en cultuur eigen te maken als onderdeel van het inburgeringsproces.

Boom na boom krijgt een beschermende gaasjas. Het oogt uiterst professioneel, maar dit is een van de vele vrijwilligersgroepen die onbetaald natuurwerk verrichten. Week in week uit gaan verspreid over het land duizenden mannen en vrouwen het veld in om de natuurbeheerders, in dit geval Natuurmonumenten, en daarmee de natuur een handje te helpen. Velen van hen zijn gepensioneerd, maar lang niet iedereen. Zoals Joris van der Zanden, een 22-jarige vuilnisman. "Ik vind mijn werk leuk, maar natuur is ook een passie van me. Vrije dagen besteed ik graag hieraan. Lekker fysiek bezig zijn, nuttig en nog gezellig ook."

Die gezelligheid en nut blijken voor iedereen drijfveer. "Als dit werk betaald zou moeten worden was natuurbeheer meteen onbetaalbaar", verwoordt Peter Moen (67), oud-directeur van een aantal vrieshuizen. "Dan zou je zo'n kenmerkende Zeeuwse dijk wellicht niet meer goed kunnen onderhouden."

Zoals nuchtere Zeeuwen betaamd vertalen de mannen hun passie praktisch. Er wordt flink doorgewerkt en als 'gast-arbeider' kan ik het maar nauwelijks bijbenen. De Zeeuwse klei is zwaar en stug, maar de rijen bomen die beschermd en wel achter ons ligt, vervult me met trots. Ik ben natuurbeschermer! Na anderhalf uur komt Natuurmonumenten-boswachter René Wink van de beheereenheid Schelde langs met koffie met uit de kluiten gewassen 'buitenwerkers-koeken'. Hij keurt en prijst, drinkt een snelle kop koffie mee en verdwijnt dan weer in de Zeeuwse verte. Op de dijk kletsen we nog wat tot na een kwartiertje Sjaak de Looff "blijven we luieren offe..." roept en iedereen weer naar zijn boom loopt. De dijk krijgen we vandaag wel af, dus over twee weken, als de vrijwilligersploeg weer bijeen komt, kunnen ze elders gaan maaien, bankjes plaatsen of rasters onderhouden.

Niet alleen Natuurmonumenten, ook Staatsbosbeheer en de provinciale landschappen hebben legertjes vrijwilligers klaar staan om hen bij te staan in het werk. Ze doen campagneactiviteiten, ontvangen bezoekers, inventariseren, maaien, knotten, herstellen of leggen broeihopen voor ringslangen aan. Dat broeihopen maken - een week later in Waterland - voelt als 'lekker scheppen', al is het wel in een wat raar natuurgebied. De A9 is vlakbij en goed hoorbaar. Onder leiding van voorman Patricia Schouten van Landschap Noord-Holland mengen we mest en houtsnippers en slepen met takken en vers gemaaide grond. Binnen de kortste keren ligt er een mooie berg waarin de ringslang haar eitjes kan afzetten. "In het najaar gaan we de hoop omzetten. Dan zoeken we ook de eischalen om erachter te komen hoeveel eieren er gelegd en uitgekomen zijn. Daar doe je het immers voor", spiegelt de voorvrouw ons voor. Daar heeft ze natuurlijk gelijk in, maar de animo om nog zo'n mooie hoop aan te leggen is te groot om langdurig bij nut en noodzaak stil te staan. Auto met aanhanger worden een stukje verplaatst en de trits begint opnieuw. Takken zoeken, mest en snippers mengen, groen maaien en van dat alles een mooie broeihoop maken. Lekker ploeteren, het hoofd leeg, de blik op oneindig.

Iedereen mag meedoen
Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, de Provinciale Landschappen krijgen hulp van in totaal bijna 20.000 vrijwilligers. Het overgrote deel is man, vermoedelijk het (onnodige) gevolg van de aard van de werkzaamheden. Die bestaan voor een groot deel uit zogeheten beheerwerk (maaien, zagen, timmeren, planten). Ook inventarisatiewerk (planten en dieren) en het leiden van excursies wordt veelal door mannen gedaan. Vrouwen zijn voornamelijk terug te vinden bij de promotieactiviteiten en achter de balie in bijvoorbeeld bezoekerscentra. Alle functies staan voor iedereen open. De gemiddelde leeftijd ligt nog hoog (55+) maar alle natuurorganisaties proberen meer jongeren binnen te halen.

In principe mag iedereen vrijwilligerswerk doen. Werken in de natuur kan als maatschappelijke stage en als onderdeel van een (re-)integratietraject. Aanmelden kan direct bij 'de plaatselijk boswachter' of via de centrale kantoren www.natuurmonumenten.nl/vrijwilligerswerk of www.staatsbosbeheer.nl of een van de twaalf Landschappen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden