Plichtmatige aanpak doet rk Nederland tekort/Televisie vooraf

Het 'rijke roomsche leven' tot de jaren vijftig, de snelle omslag in de jaren zestig, een kwart eeuw van polarisatie en ten slotte de relatieve rust (van het graf? van de wijsheid?) bij het vallen van de eeuw. Het verhaal van rk Nederland staat door herhaling gemakkelijk bloot aan clichés.

Pieter van der Ven

Met de televisieserie 'Katholieken in de twintigste eeuw', die wordt gepresenteerd door Maartje van Weegen, probeert de RKK/KRO het in zestien tweewekelijkse afleveringen niettemin toch nog eens. Met veel oude beelden en commentaar van bekende en minder bekende landgenoten. Het onderwijs, de rites de passage, het kerkelijk leven, missie, oecumene, seksualiteit, politiek; het hele spectrum komt aan bod. En terecht, want vanouds was iemand katholiek van de geboorte tot en met het graf-in-gewijde-aarde en alles daartussen in.

De eerste aflevering, vanavond, stelt het jaar 1953 centraal. De pompeuze viering van 'Honderd jaar herstel van de rooms-katholieke hiërarchie in Nederland' in Utrecht was het hoogtepunt en tevens eindpunt van de katholieke emancipatie en het 'rijke roomsche leven'. De oude, doodzieke kardinaal De Jong die zijn gelovigen bezwoer vooral 'Eén! Eén!' te blijven; het klonk als een profeet die weet dat zijn smeekbede vergeefs is.

Van de klas met blanke, brave kindjes en een in zware kap en pij gehulde non ervoor naar de klas met tachtig procent hindoe- en moslim-allochtonen, enkele katholieke kinderen uit Latijnse landen, de rest van huis uit niks of ex; van de onderwijzer en pastoor die eendrachtig geloof en kerkgang er zo nodig insloegen, naar de 'K' als een reliek in het briefhoofd en de statuten. Zo is het tal van katholieke scholen vergaan.

Een processie, een plechtige inwijding van rk universiteit of hogeschool - luttele decennia later moet de trotse, eerste generatie rk intellectuelen het aanzien dat jonge, langharige warhoofden diezelfde Alma Mater uitroepen tot 'Karl Marx Universiteit'. Wie wel eens eerder iets heeft gehoord, gelezen of gezien over hoe snel katholiek Nederland veranderde krijgt weinig verrassing en nieuw inzicht aangereikt, ook niet van de bekende en minder bekende Nederlanders.

De makers kunnen niet helpen dat het thema danig is uitgemolken, maar zoiets vergt wel extra inspanning om clichés te mijden. Hans van Mierlo vertelt over zijn jezuïeten-internaat dat hij nog steeds de toen ingeslepen gregoriaanse gezangen uit zijn hoofd kent. En iedereen met een dergelijk verleden en een drang tot zingen kan het beamen: Tantum ergo, Rorate, Regina coeli, Adoro te - je hoefde ze niet te leren, zoals die arme gereformeerden hun berijmde psalmen, maar geen secularisatie haalt ze ooit nog uit je kop.

En op dat moment klinkt een deuntje van een ielig nonnenkoortje. Denkt de KRO nou heus dat Hans van Mierlo het dáárvan heeft? Het geheim zit er natuurlijk in dat zo'n kapel vol pubers - deels wel, deels nog niet of half de baard in de keel - met hun wat rauwe, halfwillige stemmen Tantum ergo zingen of Salve Regina.

Dat ongepolijste had aardig kunnen weergeven dat die jongens in hun kapel ook maar onstuimig en onzeker waren. Met alle respect, door die brave nonnen klinkt het goedkoop, krijgt het een geur die het niet had.

Nog zoiets, ook weer met zingen. Als het over de trouwmis in de kerk gaat klinkt op de achtergrond (in aflevering 3) de boetpsalm Miserere. Als cynisch grapje over huwelijk en overspel nog te waarderen, maar het lijkt eerder gemakzucht - het gaat over vroeger, hup, kwak er lukraak wat nostalgisch vroom gekweel bij en klaar zijn we.

Is er dan bij de KRO niemand meer die weet dat Psalm 51 niet bij de trouwmis past? Zo'n serie zou minder plichtmatig overkomen als ze met meer liefde, oog en oor voor details werd gemaakt. Maar ze loopt nog het hele jaar. De tweede helft moeten ze zelfs nog opnemen. Misschien wordt het straks beter. Onder katholieken gaan veranderingen soms heel snel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden