Column

Pleitbezorgers van referenda twijfelen opeens aan het nut

D66-leider Alexander Pechtold tijdens een debat over de hulp aan Griekenland. Beeld epa
D66-leider Alexander Pechtold tijdens een debat over de hulp aan Griekenland.Beeld epa

Wie D66-leider Alexander Pechtold vorige week de loftrompet over Europa hoorde steken, kan zich niet voorstellen dat niet iedereen vindt dat alles wat Brussel doet wel gedaan is.

Om nu eens tegemoet te komen aan het bezwaar dat Europa voor de gewone Nederlander te veel een abstractum is, lichtte Pechtold voor de 'gewone man' de voordelen toe. Geen geld meer wisselen om in het nabije buitenland vakantie te vieren, geen paspoortcontroles aan de grens. Je hoeft ze niet ingewikkeld te maken, de voordelen van Europa bevinden zich in de onmiddellijke leefomgeving van iedereen, moet Pechtold gedacht hebben.

D66 heeft van zijn pro-Europese houding onder het bewind van Pechtold een van de pijlers van zijn politieke opstelling gemaakt. Niet onverstandig. Europa mag dan niet populair zijn, D66 vist vooral in de electorale vijver van de Nederlanders die meer Europese samenwerking niet als een bedreiging zien. Net als GroenLinks overigens.

Voor de partijen waar GroenLinks uit voortkwam was Europa ooit vooral een project van het verderfelijke kapitalisme en van de multinationals die alleen maar last hadden van nationale grenzen. Voor D66 op zijn beurt was Europa het symbool van ondemocratische technocratie.

Aan de achterban van GroenLinks en zijn eigen partij hoeft Pechtold de zegeningen van de Europese integratie niet uit te leggen. Maar voor de mensen die steeds sceptischer staan tegenover de onmacht en de bedreigingen van Brussel, wil hij dat best nog eens doen. In misplaatste jip-en-janneketaal. Vandaar de paspoorten en die heerlijke overbodigheid van het geld wisselen. Daar wegen verhalen over het einde van de euro niet tegen op.

Voor de oorspronkelijk kritische houding tegenover Brussel is momenteel even geen plaats. D66 en GroenLinks vormen de laatste rots in de branding. Van een van oudsher pro-Europese partij als de PvdA is dat inmiddels een stuk minder duidelijk. Dit voorjaar steunden de sociaal-democraten nog een motie van de ChristenUnie waarin elke overdracht van Nederlandse soevereiniteit werd afgewezen. Vorige week was de partij daar opeens, zonder nadere uitleg, veel meer voor te porren.

Pechtolds optreden donderdag is een bewijs te meer hoezeer Europa een project begint te worden waarin voor- en tegenstanders elkaar gewoonweg niet meer verstaan. Ze spreken een volstrekt andere taal. Het weldenkende deel van de natie kijkt meewarig naar het klootjesvolk.

Pechtold reageerde tijdens het debat vorige week met een wel zeer betekenisvolle aarzeling op de uitdagingen van SP-fractievoorzitter Emile Roemer. Roemer vroeg de D66'er of hij niet ook vond dat elke mogelijke overdracht van nationale bevoegdheden naar Brussel voorafgegaan zou dienen te worden door een referendum.

Pechtold draaide eromheen. Iets over 'te vaag' en 'te voorbarig'. Daarmee is nog niet gezegd dat D66 elk referendum over het afgeven van soevereiniteit zal verwerpen, maar er waren tijden dat de democraten enthousiaster waren over de volksraadpleging.

Nu al met referenda zwaaien heeft iets grotesks. Maar het onderwerp mijden vanwege de angst voor de publieke opinie is de slechtst mogelijke reden. Europa is van existentieel belang voor Nederland en vraagt om meer moed van de pleitbezorgers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden