Plein 2

Konrad Adenauer zei het al: Wat is de overtreffende trap van politieke vijand? Politieke vriend!

De leider van de ChristenUnie, André Rouvoet, waarschuwde zaterdag op het congres van zijn partij de lieden die uit zijn op de scalp van Eimert van Middelkoop, zijn partijgenoot. De minister van defensie leek in de afgelopen weken ’aangeschoten wild’ na zijn ongelukkige uitspraken in media en de Tweede Kamer over een langer verblijf in Uruzgan of elders in Afghanistan. Zelfs premier Balkenende deed mee in het plagen van zijn defensieminister door te verklaren dat wat betreft Afghanistan hij het toch beter wist dan zijn collega op Plein 4, het hoofdkwartier van defensie.

De storm is inmiddels geluwd, maar Rouvoet nam op het congres nog wel even de gelegenheid te baat zijn partijgenoot een hart onder de riem te steken. „Na alles wat er rond mijn maatje uit de Trêves-zaal al is gezegd, wil ik nu alleen nog zeggen dat ik vooral dit aspect vasthoud: de integriteit, de authenticiteit van de christen-politicus, en ook de kameraadschappelijke verbondenheid.”

Teken van zwakte

Openlijke steun aan een onder vuur liggende partijgenoot kan als een teken van zwakte worden uitgelegd van de politicus voor wie die steun bedoeld is. Hij of zij moet overeind worden gehouden. Dus zo’n verklaring is niet in alle gevallen politiek verstandig. Soms kan ook het omgekeerde gelden: een verbale omarming als een kiss of death. Zo complimenteerde Wouter Bos Ella Vogelaar op een vrijdag nog met haar optreden in het SS Rotterdam-debat („Ze is sterker uit het debat gekomen”) én haar wijkenaanpak, om vervolgens in het weekeinde haar executie voor te bereiden en een opvolger te zoeken. Hoewel ze gewoon het vertrouwen van de Kamer had, was ze niet meer gezaghebbend in het integratiedebat, meende Bos.

De Vogelaar-doctrine geldt vooralsnog niet voor Eimert van Middelkoop. De lofrede van Rouvoet op Van Middelkoop, die samen jarenlang in de Kamer hebben gezeten, leek een boodschap aan de scalpjagers: wie aan mijn maatje komt, komt aan mij, de vicepremier dus. Dat betekent gelazer in de coalitie. De boodschap is helder voor vooral het CDA, dat vanuit de Kamer, het Torentje of de Apenrots (buitenlandse zaken) de kleine christelijke concurrent graag bij tijd en wijle een lesje nederigheid leert.

Afgekeken

Het is niet uitgesloten dat André Rouvoet de kunst van het dreigen heeft afgekeken van hetzelfde CDA. In het najaar van 2007 zette Balkenende de coalitie op scherp door pal achter zijn partijgenoot Piet Hein Donner (sociale zaken) te gaan staan die tegen de zin van PvdA en ChristenUnie in het ontslagrecht wilde hervormen. „Donner is van ons”, zei Balkenende dreigend op het najaarscongres van zijn partij tegen coalitiepartners en vakbeweging. Wie ruzie zoekt met Donner, krijgt met het CDA te maken, was zijn boodschap.

Zowel in het geval van Donner als Van Middelkoop kan er een moment aanbreken dat de vriendschapsbanden toch doorgesneden moeten worden, omdat daarmee de belangen van de partij beter zijn gediend. „De overtreffende trap van politieke vijand is politieke vriend”, meende Konrad Adenauer, bondskanselier van het vroegere West-Duitsland.

Begin jaren tachtig zat de liberale minister en vicepremier Gijs van Aardenne in een lastig parket door de uitkomsten van de RSV-enquête: het parlementaire onderzoek naar de staatssteun aan het gelijknamige scheepsbouwconcern dat desondanks op de fles ging. Van Aardenne had de Kamer onjuist geïnformeerd. „Gijs, we staan om je heen”, zo liet de toenmalige VVD-partijvoorzitter Jan Kamminga Van Aardenne geruststellend weten, waarmee hij ook de buitenwacht duidelijk maakte dat de VVD hem niet zou laten vallen.

Toen dat uiteindelijk toch gebeurde, gaf Kamminga een andere draai aan zijn eerdere uitspraak. „Ik heb niet gezegd: Gijs, we staan achter je. Ik heb gezegd: Gijs, we staan om je heen.”

Deze kiss of death is Kamminga slecht bekomen. Toen hij in 1986 senator wilde worden, werd hij gepasseerd. Van Aardenne werd in 1994 informateur en daarmee één van de architecten van de paarse coalitie. Van Aardenne zag deze positie als een vorm van eerherstel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden