Pleidooi voor nieuwe werknemer komt net op tijd

door Wilma van Meteren

Werknemers die – ook op oudere leeftijd – soepel en pijnloos van de ene naar de andere baan hoppen. Getraind, flexibel en zelfbewust. Zie hier de toekomstvisie van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR).

De raad brengt vandaag officieel de uitgelekte ’oorlogseditie’ uit van zijn advies over de arbeidsmarkt. Het echte boekwerk komt op 15 maart, maar dat is te laat met een nieuw kabinet in aantocht. Hervormingen van de arbeidsmarkt zijn urgent, de wereld om ons heen staat niet stil. Het mooiste is als dat doorklinkt in het regeerakkoord.

Het is de vraag of dat lukt, want het doorwrochte werkstuk van 220 pagina’s heeft een idealistisch karakter, dat nog ver van de praktijk op de Nederlandse werkvloer staat. Het gaat niet uit van inkomensbescherming, via WW en andere uitkeringen, maar van werkzekerheid en gelijke kansen. Ieder krijgt de gelegenheid zijn talenten ten volle te ontplooien en benutten. Dat maakt hem/haar inzetbaar in verscheidene banen. Kantonrechters en het CWI worden deels overbodig omdat ontslag geen probleem meer is.

Een win-win-situatie, schetst een van de auteurs, Gerard de Vries, staflid van de WRR. De werknemer zal met meer plezier aan de slag zijn zonder angst voor werkloosheid, en hij is productiever. Die productiviteit is weer gunstig voor de werkgever, die ook verschoond blijft van dramatische ervaringen als massa-ontslagen: zijn overtollige, goed geschoolde en inzetbare medewerkers kunnen zo elders aan de slag.

Denemarken komt dichtbij dit model. Sinds eind jaren negentig paart dat land een hoge werkloosheidsuitkering en scholing aan soepel ontslag. De Denen zijn niet bang voor werkloosheid, want ze vinden snel een nieuwe baan en kennen niet de angst voor globalisering die veel Europese landen wel parten speelt. Flexicurity – nota bene een term afkomstig van Nederlandse wetenschappers – is dit model gedoopt, waarin flexibiliteit en (sociale) zekerheid hand in hand gaan.

Al een decennium werken Nederlandse wetenschappers, inmiddels ook in Europees verband, aan verfijning van dit model. Binnen de Europese Commissie is het inmiddels omarmd als een weg om van de Europese Unie de meest concurrerende wereldeconomie te maken zonder grote sociale schade. De WRR wil dit pad inslaan met een eigen poldervariant. Dat moet verder gaan dan dat van Denemarken, dat nogal verschilt van Nederland. Zo hebben de Denen weinig grote multinationals onder hun bedrijven. De Deense aanpak kent ook zwaktes. Zo staan er nog steeds mensen, onder meer allochtonen, aan de kant. Of ze blijven in een uitkering hangen.

In Denemarken is er een zware inbreng van de overheid. Een belangrijk verschil is dat de WRR de teugels in handen wil geven van de werknemers (vakbonden) en werkgevers, weg van de overheid. Het is tevens de meest kwetsbare schakel in de plannen van de raad. Want het bouwt op vertrouwen tussen de sociale partners. Het is niet zo heel lang geleden dat de polder weer een moeras werd, waarin het sociaal overleg wegzakte. Onlangs nog liepen de polderaars kleerscheuren op met de mislukking van een akkoord over soepel ontslagrecht. Soepel ontslag blijft een heikel thema, hoewel de WRR dat als sluitstuk ziet en niet als begin van de nieuwe hervormingen van het arbeidsmarktbeleid.

De terugslag van 2004, toen het Museumplein vol liep met honderdduizenden boze werknemers, is nog steeds voelbaar in de cao-onderhandelingen. Ze staan in het teken van reparatie, van het vroegpensioen en de koopkracht. Voor sociale innovatie en flexibiliteit is weinig ruimte. Toch zijn er hier en daar wel wat aanzetten (zie box), die het gevoel geven dat de wind kan gaan draaien. Misschien toch niet zo slecht getimed, dat WRR-advies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden