Pleegouders worden behandeld als onbenullen

Bij conflicten over pleegkinderen let niemand op pleegouders. Het kind gaat terug naar de biologische ouders of naar een kindertehuis of naar andere pleegouders desnoods. Zonder dat de mening van de pleegouders er iets toe doet. Hoewel zij het kind dag en nacht meemaken, beschikken anderen over het lot van het kind. Na jaren van stil protest komen pleegouders in opstand tegen hun rechteloosheid.

Haar lotgenoot Augusta Verburg belandde in een harde strijd om een achtjarig meisje dat ze al drie jaar opvoedde. "Ik heb een grote bek, dat vond de gezinsvoogdes vervelend." Ondanks waarschuwingen van psychologen, stond deze pal achter de moeder. Het kind moest er voor een proefperiode van vier maanden heen. Doordat Verburg in hoger beroep ging, bleek dat de moeder het kind ernstig verwaarloosde. "Ze at zeven dagen per week in de kroeg, kip met friet, was doodmoe, en moest alleen door het donker fietsen." De rechter besloot dat het kind onmiddellijk naar Verburg terug moest. "Maar de gezinsvoogdij en de kinderrechter houden nog steeds vol. Ze zien pleegouders als uitschot. We mogen ons niet met de kinderen bemoeien."

Na jarenlang zwijgen komen pleegouders nu in opstand tegen hun rechteloosheid: ze houden dit weekeinde in Utrecht een protestbijeenkomst. En de Nederlandse Vereniging van Pleeggezinnen (NVP) heeft ouders opgeroepen in oktober geen nieuwe kinderen in huis te nemen. Als ze hieraan massaal gehoor geven, worden er minstens tweehonderd kinderen de dupe. Die zullen deze maand nog bij hun problematische ouders of in een ongeschikt tehuis moeten blijven.

Enigszins vreemd is deze 'harde' actie wel. De pleegzorg probeert immers ijverig van haar slechte imago af te komen, dat de laatste jaren ontstond door een paar schandalen rond incest en mishandeling. En door de cijfers zelf: een derde van alle plaatsingen mislukt. Het pleegkind loopt weg, het gezin kan het niet aan of de gezinsvoogd kapt het af.

Omdat deze publiciteit het aantal pleegouders flink doet teruglopen, worden nu met een tv-spot nieuwe vrijwilligers geworven. 'Pieter zijn ouders hebben problemen. Daarom komt hij nu een tijdje bij het gezin Van Dam wonen" , zo luidt de voice over bij het vlotte jongetje dat een fotolijst van een model-gezin binnenstapt.

Familie Flodder

Voorzitter Hans van Vonderen van de NVP is ongelukkig met dit spotje, omdat het suggereert dat alleen doorzon-woning-gezinnen goede pleegouders zijn. "Familie Flodder kan het ook." Maar door de protestactie zullen vrijwilligers zich nu wel bedenken. "Ja, we handelen in strijd met wat we willen, namelijk ophouden met klagen. Maar er moet iets veranderen. En de Tweede Kamer vergadert volgende week over de pleegzorg, dus dit is onze laatste kans."

De pleegouders zijn teleurgesteld in de regering, die niet de aanbevelingen overnam uit het rapport 'Voorzien in de pleegzorg'. Dit rapport, een opdracht van WVC en justitie, adviseert de rechten en inspraak van pleegouders te vergroten. Zodat ze worden gezien als mede-hulpverleners. En niet langer als idealisten waar de overheid "kinderen kan dumpen" , vat Van Vonderen de frustraties samen.

In Nederland zitten tienduizend kinderen in pleeggezinnen, begeleid door maatschappelijk werkers van instellingen voor gezinsvoogdij. Deze gezinsvoogden vormen de grootste bron van ergernis bij pleegouders. Ze zien zelf het kind 24 uur per dag en de gezinsvoogd maar een keer per maand. "Als het goed is, want sommigen laten rustig een jaar niets van zich horen" , zo maakte Van Vonderen zelf mee. En als de gezinsvoogd komt, behandelt hij of zij pleegouders vaak als onbenullen, blijkt uit klachten bij de NVP.

Dievenpad

"We hebben nu een leuke gezinsvoogdes, die echt naar ons luistert, meedenkt en onze ideeen goed vindt" , zegt Van Bunnik. Maar door de twintig pleegkinderen die ze had, kwam ze ook in contact met begeleiders die haar weinig serieus namen. "Soms zitten ze je zo kritisch aan te kijken, dat je wel door de grond kunt zakken. Of ze onderbreken je verhaal telkens. Vaak zeggen ze: 'Ach, dat valt toch wel mee. Zo erg is het toch niet met het kind'. Op een gegeven moment durf je niet meer te zeggen dat er moeilijkheden zijn." Uit verhalen van pleegouders blijken gezinsvoogden weinig op te hebben met psychologen. Van Bunnik: "Wij hadden problemen met een pleegkind. Ik stelde telkens gezinstherapie voor, maar dat vond de begeleider onzin. Met als gevolg dat de situatie totaal uit de hand liep."

Als pleegouder heb je je te houden aan het dictaat van de gezinsvoogd. "Want die heeft ervoor gestudeerd en vindt pleegouders maar lastig als ze zich bemoeien met de hulp aan kinderen" , zegt Van Vonderen. Ook dat ondervond Van Bunnik, toen een pleegdochter op het dievenpad ging. "De maatschappelijk werker zei dat ze nu eenmaal zo was en dat we geen speciale actie moesten ondernemen. Daar was ik het helemaal niet mee eens."

Na twintig jaar pleegouderschap heeft Van Bunnik een tip: zet elke afspraak met een gezinsvoogd zwart op wit. "Want die ontkent rustig wat eerder is beloofd. Dan spreek je af dat de ouder een keer per maand op bezoek komt, blijkt dat later eens per week te zijn."

Deze tip zou overbodig zijn als er pleegcontracten werden gesloten, een van de rechten waar de NVP op hamert. In zo'n contract moeten alles geregeld worden wat nu onduidelijk is. "Om te beginnen: wat neemt een kind mee" , zegt Van Vonderen. Er zou een basispakket moeten zijn, met kleding, speelgoed en schoolspullen. "Soms komt een kind met een stel oude kleren aan en een trui in een plastic zakje. Het kost die pleegouders aardig wat om alles aan te schaffen."

De vergoeding is overigens ook een actiepunt, omdat deze sinds 1984 is bevroren. Volgens een rapport dat binnenkort verschijnt, krijgen pleegouders gemiddeld 150 gulden per maand te weinig voor de verzorging. "Nu wordt pleegzorg alleen iets voor mensen met een dikke portemonnee" , zegt Van Vonderen. "Maar geld is niet ons belangrijkste punt. We willen dat pleegouders serieus genomen worden, dan komt de vergoeding vanzelf wel." Optimistische gedachte, want dat zou de overheid 25 miljoen gulden kosten.

In het pleegcontract moet ook staan hoe lang het pleegkind ongeveer zal blijven. Regelmatig worden pleegouders verrast door een telkens uitgestelde verblijfsduur. Vaak als gevolg van het ontbreken van een hulpverleningsplan, waartoe de instellingen voor jeugdhulp sinds twee jaar verplicht zijn. De NVP wil dat pleegouders het recht krijgen mee te praten over het hulpplan. En mee te evalueren en bijstellen.

Ouders krijgen vaak weinig informatie over het pleegkind. "Een moeilijk punt, omdat het privacy aantast. Daarom was ik er vroeger ook tegen" , zegt Van Vonderen. "Ik wilde met mijn pleegkinderen met een schone lei beginnen, maar dat is mijn grootste fout geweest." Ze zijn sinds kort de deur uit, na acht jaar pleegzorg vol moeilijkheden die gedeeltelijk voorkomen hadden kunnen worden als hij meer over hun geschiedenis wist. Van Vonderen vindt nu dat pleegouders middels het contract veel moeten weten, over eventuele mishandeling of incest, over school en ziekten.

Klagen

De NVP streeft naar pleegouderraden, die stemrecht krijgen in de instellingen voor pleegzorg. En naar een betere klachtenregeling, want die is nu volstrekt vaag, aldus Van Vonderen. "Bovendien durven mensen nauwelijks te klagen, uit angst voor represailles." Nergens in de wet staat immers dat pleegouders moeten worden gehoord door de raad voor de kinderbescherming of kinderrechter. "In conflicten met gezinsvoogden, kan het pleegkind dus zo uit huis worden gehaald. Na een half jaar zien ze in dat het bij de ouders toch niet goed gaat en moet het kind naar een kindertehuis. Waarom? Omdat het de vorige keer in een pleeggezin zat. Vreselijk, maar deze willekeur komt vaak voor."

De regering wil de klachtenregelingen, pleegouderraden en contracten overlaten aan de instellingen voor pleegzorg. Van Vonderen: "Die moeten protocollen opstellen, maar dat is te vrijblijvend. Wij willen de rechten van pleegouders in een wet. Het is toch zonde dat men zo met vrijwilligers omgaat. Ik denk dat de pleegzorg hierdoor gaat verdwijnen. Pleegouders zijn te mondig geworden, die pikken niet langer dat naar hen niet wordt geluisterd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden