Plechtige plichten

Het tv-programma 'Andere tijden' van afgelopen keer ging over Nederland waterland: oude beelden van rivieren, havens, overstromingen. Je zag kerels op steenfabrieken, kraanmachinisten, ronddrijvende dode koeien, kinderen die op binnenvaartschepen schommelden. Fijn onderwerp waarbij je onwillekeurig iets van trots in je borst voelt zwellen want dat is allemaal van ons, en je voelt ook iets van tragiek want we voerden immers de strijd tegen vriend en vijand het water en ook dat leidt weer tot een soort trots omdat je door het noodlot lijkt uitverkoren.

Het EO-kalmeringsprogramma 'Rail away' over spoorwegen overal ter wereld zou eigenlijk beter 'Sail away' kunnen heten, over Nederlandse waterwegen. Weliswaar hebben wij Schoutens niks met het water, wij zijn landlubbers om met kapitein Walrus te spreken; een verre voorvader van me was turfschipper en in mijn jeugd fietsten we via de Zeeweg naar Zandvoort, dat is het wel zo'n beetje. Maar dat is juist wat het zo mooi maakt, het water overstijgt je individuele leven, het is groter dan jijzelf, het is iets nationaals en het vervult je met een plechtig gevoel.

'Plechtig' van 'plicht': je móet het wel doen en voelen, ondanks jezelf. Terwijl de stoomschepen buitengaats gesleept werden en de binnenschippers de Rijn aftuurden, hoorde ik de Nimrod-variatie uit de Enigma-variaties van Elgar, die de documentairemakers onder de slotbeelden hadden gemonteerd. Ook al zoiets plechtigs, traag voortschrijdende muziek naar een langzaam hoogtepunt toe. Muziek is het kunstmedium bij uitstek voor plechtstatige gevoelens. In de literatuur klinken ze al gauw belachelijk en een plechtstatig schilderij doet ons niet veel, maar zodra de violen aanzwellen en de bazuinen geheven worden komt ook de collectieve trots en het plechtige gevoel bovendrijven. Ik denk aan Händels Zadok the Priest, met een tekst van niks maar muziek van alles, en zelfs aan ons eigen volkslied. We snappen de tekst nauwelijks meer maar de muziek doet wonderen.

Vroeger kon ik er niks mee, met die gezamenlijke plechtige gevoelens. Ze hoorden niet bij het vrije en onafhankelijke wezen dat ik dacht te worden, integendeel het leek meer iets voor oude magistraten en nationalistische kwezels, maar in de loop der tijden ben ik er anders over gaan denken. Plechtigheid hoort erbij zo nu en dan, het verheft het hart en geeft het iets bovenpersoonlijks, ik denk dat het soms ook helpt tegen allerlei prietpraat om je heen.

Ik zal het beeld van de Italiaanse doelman Buffon op het EK, die zijn volkslied uit volle borst stond mee te zingen, niet vergeten. Wat mij betreft komt ook de Eurovisie-tune op televisie (van Marc-Antoine Charpentier) die vroeger aankondigde dat we naar een ander land overschakelden, terug om ons eraan te herinneren dat er afstand en verschil bestaat, dat het allemaal niet één pot nat is. Mijn vroegere miskenning van het plechtige gevoel snap ik trouwens ook wel, het paste niet in de jaren zestig van de vorige eeuw maar in de jaren tien van deze eeuw is het weer helemaal uit de as herrezen. Dus kom maar op met het Wilhelmus!

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden