Plastic breezerflesjes graag, mét statiegeld

Al doet de verpakkingslobby nog zo zijn best: statiegeld op verpakkingen is het beste middel tegen zwerfvuil, én het eerlijkste. Wie meer consumeert betaalt ook meer.

De stelling van dr. Bram Opschoor over statiegeld op Podium van 8 december is na kernenergie het zoveelste broodje aap-verhaal over een milieuprobleem (wegwerpverpakking) dat tot milieu-oplossing gebombardeerd wordt.

Regelmatig duiken verhalen op van onderzoekers die in opdracht van de verpakkingslobby net zo lang gecijferd hebben tot de wegwerpverpakking als redding van het milieu tevoorschijn kwam. Zo had een TNO'er al tien jaar geleden uitgerekend dat al die retourflessen enorme vrachtwagenstromen veroorzaakten. In dat 'onderzoek' bleek met Zweedse gegevens gewerkt te zijn, een land met afstanden van meer dan 1000 kilometer tussen drankfabriek en consument. Zulke gegevens mag je niet ongetoetst toepassen in ons kleine land met heel andere logistieke netwerken en praktijken.

In Nederland liggen distributiecentra meestal niet verder dan 50 tot 100 kilometer van de afleveradressen. Laat dat TNO-onderzoek waar Opschoor naar verwijst nou net het vervoer als hoofdoorzaak van extra energieverbruik en CO2-emissies noemen. In de moderne logistieke systemen van AH en de andere supers rijden er echt geen massa's vrachtwagens rond om lege emballage op te halen. Die gaan in de regel als retourvracht met de vrachtwagens mee die de gevulde pallets hebben afgeleverd. Daarmee wordt het milieu dus niet extra belast. Die supers zouden wel gek zijn om die extra kosten te maken.

Fietsers die flessen wegbrengen zonder boodschappen te doen, bestaan die? Hoe een fietser het milieu belast is mij überhaupt een raadsel, of telt het uitademen van CO2, wat wij ons hele leven doen, hier ook al ten nadele van het statiegeldsysteem mee?

Daartegenover wordt in zulke, zogenaamd 'objectief vergelijkende onderzoeken' van een hele productie-consumptie-keten vergeten dat het vervoer van steeds weer nieuwe flessen van de PET-fabriek naar de drankenproducenten ook bij het afvalsysteem meegeteld moet worden. Daarnaast leiden die flessen tot extra vuilnisautoritten en ze zijn moeilijk te pletten - waardoor die wagens eerder vol zijn.

Dat is met de vuilnisbakken nu al een probleem, doordat steeds meer volumeverpakkingen worden toegepast. Maar dat verlies draagt de gemeenschap, niet de branche. Die wil van het statiegeld af, want dat kost opslagruimte en extra arbeid.

Het systeem dat Opschoor en de verpakkingslobby voorstaan houdt in dat laaggeschoolde arbeid, waar overigens grote behoefte aan is, en bedrijfsruimte en bedrijfskosten, die de consument uiteindelijk zelf betaalt, vervangen worden door extra afvalstromen, en dus extra collectieve lasten, die uiteindelijk op álle burgers verhaald worden.

Nu al erger ik me mateloos aan mijn buren die echt alles in hun twee vuilnisbakken gooien -ook glas en papier, dat er uitpuilt en op straat waait- waar ik met mijn halve bak per twee weken uiteindelijk aan meebetaal. Wie veel drank nuttigt betaalt de verwerkingskosten ervan in een statiegeldsysteem nu zelf; in Opschoors systeem betaalt de matige consument mee aan de kosten die zijn dorstige buren maken. Dat aspect van proportionaliteit en rechtvaardigheid krijgt in het TNO-rapport geen gewicht.

Het zwerfvuilprobleem is door de komst van de kleine statiegeldloze wegwerp PET-flessen alleen maar toegenomen. En dat ondanks de acties van Nederland Schoon, waaraan de verpakkingsindustrie meebetaalt, bravo! Stond in mijn Podiumbijdrage over zwerfvuil het Heineken-blikje vorig jaar nog aan top, nu tref je het halveliter CocaCola PET-flesje als nummer 1 in enorme aantallen in elke berm en straat aan. Dat kost Coca Cola geen cent; het is zelfs gratis reclame! Al die PET-flesjes in de collectieve ruimte zijn ongetwijfeld de grootste bijdrage die het systeem van Opschoor aan het milieu levert.

Ben ik dan voor statiegeld voor alle (drank)verpakkingen? Welnee; zo'n systeem is niet nodig en pas echt oneconomisch als het om kleine aantallen en infrequente consumpties gaat, zoals bij PET-flessen voor bakolie, glazen jampotjes, jeneverflessen en dergelijke. Wie een leeg jampotje apart gaat afwassen voor de glasbak is inderdaad niet goed voor het milieu bezig. En op het strand trap ik liever op PET dan in glas. Ik zou ook graag zien dat de glazen flessen voor breezers en de andere lichtalcoholische nepdranken meteen door PET-met-statiegeld vervangen worden, want dat scheelt heel wat lekke banden die de kapot gegooide breezerflesjes nu op de fietspaden veroorzaken.

Het door Opschoor verfoeide Duitse retour- en recyclingsysteem is inderdaad geen voorbeeld om na te volgen, want hun Pfand leidt wel tot extra omrijden (naar de originele verkooppunten) en een te ver doorgeschoten scheiding op soort en kleur. Maar als Opschoor wil zien hoe een statiegeldloos wegwerpsysteem in de natuur uitwerkt, dan kan hij in Polen of Frankrijk met mij per kano menig beekje afzakken om enorme drijvende barrages van lege PET-flessen tegen te komen, die er met statiegeld niet geweest zouden zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden