Plasterk onder vuur wegens leveren telefoondata aan VS

Niet de NSA, maar Nederlandse diensten verzamelden 1,8 miljoen telefoontjes. Was minister goed geïnformeerd?

NICOLE BESSELINK EN KAREN ZANDBERGEN

Nu blijkt dat Nederland zelf een enorme hoeveelheid informatie over telefoonverkeer aan de Amerikanen heeft gestuurd, ligt verantwoordelijk minister Ronald Plasterk van binnenlandse zaken zwaar onder vuur. Eerder ontkende de bewindsman expliciet dat zijn diensten die informatie hebben verzameld en met de bondgenoot hebben gedeeld. Dinsdag moet hij zich verantwoorden in de Tweede Kamer.

Of Plasterk bewust informatie heeft achtergehouden, zelf niet goed wist hoe het zat of niet goed door zijn ambtenaren is geïnformeerd; Kamerleden vinden het in alle gevallen ernstig. "De vertrouwenskwestie komt nu in beeld", meent SP-Kamerlid Ronald van Raak. "De minister heeft zijn diensten totaal niet onder controle", aldus CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg.

Daar bovenop komt de inhoudelijke vraag: is het wenselijk dat Nederlandse inlichtingendiensten gigantische hoeveelheid data aan de Amerikaanse veiligheidsdienst stuurt? Volgens de Nederlandse wet mogen diensten telefoonverkeer niet al te diepgaand ontleden. Is het verkeer eenmaal in Amerikaanse handen, dan mag er veel meer mee gebeuren.

Slechts zes zinnen stuurde Plasterk gisteren met collega Jeanine Hennis van defensie aan de Tweede Kamer. Ze verwezen naar een grafiek die Der Spiegel afgelopen zomer publiceerde, afkomstig uit documenten van de Amerikaanse klokkeluider Edward Snowden. Daaruit werd afgeleid dat de Amerikanen in 2012 en 2013 in één maand tijd informatie over 1,8 miljoen telefoongesprekken hebben verzameld in Nederland. Maar 'na nader onderzoek en analyse' komen de ministers nu tot de conclusie dat de Nederlandse diensten die gegevens zelf hebben vergaard en geleverd aan de Amerikanen. De wet staat dat volgens hen toe.

De bewindslieden benadrukken dat het gaat om gegevens die zijn verzameld in het kader van terrorismebestrijding en militaire operaties in het buitenland. Dat kan communicatieverkeer tussen talibanstrijders in Afghanistan zijn, of het in kaart brengen van contacten tussen stammen in bijvoorbeeld Mali.

Tot nog toe stelde het kabinet dat de informatie door de Amerikanen zelf was verzameld. Die indruk wekte Plasterk ook toen hij hier op 30 oktober in tv-programma 'Nieuwsuur' over sprak. Hij had nog eens goed naar die 1,8 miljoen datapakketjes gekeken, zo zei hij, en die "zijn niet door de Nederlandse dienst verzameld en dus ook niet door de Nederlandse dienst verschaft aan de NSA".

Het lijkt er sterk op dat de minister tijdens de tv-uitzending niet precies wist hoe de vork in de steel zat. Hij repte er niet over dat de 1,8 miljoen datapakketten geen informatie bevatten over telefoonverkeer tussen Nederlanders. Later vond hij het wel nodig te zeggen dat de Nederlandse inlichtingendiensten geen informatie over Nederlands telefoonverkeer aan de NSA leveren. Of Hennis ook iets te verwijten valt, werd gisteren niet duidelijk. "Het gaat niet om verkeer tussen Nederlanders", zei Hennis in de wandelgangen. Dat stelde zij altijd al geweten te hebben. Waarom zij dat niet eerder heeft laten weten, maakte ze gisteren niet duidelijk.

Voor de Tweede Kamer vormen deze wisselende berichten reden om Plasterk, en wellicht ook Hennis, dinsdag stevig aan de tand te voelen. Plasterk moet uitleggen waarom hij nu iets totaal anders schrijft dan een paar maanden geleden en waarom deze informatie pas een half jaar na de onthullingen van Snowden komt. Daarbij heeft hij niet op voorhand steun van coalitiepartijen VVD en zijn PvdA. Beide partijen willen het debat afwachten.

VANDAAG 5

Nederland deed het zelf

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden