Plassen op commando: het verhaal achter de hype

RECONSTRUCTIE | Een verpleeghuis kreeg een storm van kritiek te verduren omdat het 'plascontracten' met bewoners sloot: 'We hebben drie dagen een beveiliger gehad.'

"Na alle commotie van vorige week hebben jullie wel een opkikkertje verdiend. Jullie worden gewaardeerd." Een paar kaarten met bemoedigende teksten hangen op het prikbord van de afdeling voor dementerende ouderen van het verpleeghuis Grootenhoek in Hellevoetsluis. Het verpleeghuis hoort bij Careyn, dat sinds deze zomer op de zwarte lijst van de Inspectie voor de Gezondheidszorg staat.

Maar die lijst is volgens de medewerkers van de Grootenhoek 'peanuts' bij wat hen vorige week is overkomen, toen ze als gevolg van een 'plascontract' in een ware mediastorm belandden. Nadat Radio Rijnmond berichtte over vaste plastijden voor de dementerende bewoners, barstte de bom.

"Mensen belden en maakten ons voor 'mongolen' uit", zegt verpleegkundige Dineke de Boer. "Anderen zeiden: 'We komen eraan en we zullen laten zien hoe je iemand naar de wc brengt'. Het was heel bedreigend. Er heeft hier drie dagen lang een beveiliger in huis rondgelopen."

Maar was er eigenlijk wel iets mis?

Alle commotie is gebaseerd op een kort radio-interview met een echtgenoot van een demente bewoonster. Hij leest dinsdag 1 november op de stoep van het verpleeghuis op verzoek van de verslaggever de afspraken voor over het plassen: overdag tussendoor maar drie keer naar het toilet en 'als hiervan afgeweken wordt, bijvoorbeeld door aandrang, komt de dichtstbijzijnste tijd te vervallen', staat er.

Die afspraken blijken achteraf met instemming van de echtgenoot en naasten te zijn gemaakt en vastgelegd in een breder 'zorgleefplan'. Toch is de man niet tevreden.

Diezelfde avond pikken Tweede Kamerleden het nieuwsbericht op en verspreidden het via Twitter. Eerst Lilian Marijnissen van de SP, daarna fractiegenoot Renske Leijten, vervolgens PVV-Kamerlid Fleur Agema. Maar de echte ophef begint pas daarna, als een ongebruikelijke stem zich meldt. De VVD-fractie begint ook te twitteren, met fel commentaar. Henk Krol van de ouderenpartij 50Plus volgt, en de nieuwssite Joop.nl pikt het op als landelijk nieuws.

Harry Luik, de net aangetreden bestuurder van Careyn, mag op de radio uitleg geven. Hij vertelt dat het maar om drie van de zestig demente bewoners gaat, dat zij incontinent zijn en dat ze op een dag soms wel tientallen malen om de wc roepen. Omdat het inwilligen van die verzoeken een enorme, onnodige belasting zou zijn, zijn de vaste tijden bedacht: bij het opstaan, om 11.00 uur, om 14.00 uur, om 18.00 uur en bij het naar bed gaan. Maar hij gebruikte te veel jargon en zijn betoog komt niet goed uit de verf, erkent hij later.

Het is de VVD-fractie die de volgende ochtend als eerste het woord 'plascontracten' gebruikt. De partij zet bewust scherp aan, het is tijd dat ook eens een regeringspartij de boosheid verwoordt. "Het is een vervelend beeld, maar het maakt wel helder waar echt de problemen zitten", verdedigt Kamerlid Sjoerd Potters achteraf de harde term. Geen van de Kamerleden heeft die ochtend al navraag kunnen doen over de zaak. De radioreportage is hun enige bron.

Niet reëel

Dat geen van Kamerleden navraag deed, stoorde Luik. "Je wilt toch weten wat de context is? Ieder weldenkend mens weet toch dat een plascontract niet reëel is?" Pas de volgende avond slaagt Luik er bij 'Pauw' beter in om uit te leggen wat er aan de hand is. Aan het einde van zijn betoog vraagt Peter R. de Vries: 'Maar gaat u er nou mee stoppen, of niet?'

Dan is de Tweede Kamer de hele dag al in rep en roer geweest, en heeft staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA, zorg) tot actie gedwongen. Hij komt op tv met een opvallend scherpe verklaring: "Afspreken wanneer je naar de wc mag, dat slaat nergens op. Iedereen mag naar de wc als dat nodig is". Opeens lijken in de Kamer de rollen omgedraaid: niet de oppositie, maar de regeringspartijen werpen zich op als de belangenbehartigers van zieke ouderen. Van Rijn vindt dat niet tegenstrijdig; hij is toch al de hele tijd bezig om de kwaliteit omhoog te krijgen, door streng te zijn? Toch heeft hij niet eerder zo snel een verpleeghuis veroordeeld zonder het dossier echt te kennen. Van Rijn eist van het verpleeghuis dat zij de afspraken veranderen.

Onderbezetting

Op vrijdag komt VVD-Tweede-Kamerlid Sjoerd Potters - als enige Kamerlid - op locatie poolshoogte nemen. Volgens Luik begreep Potters daarna dat een 'plascontract' niet bestaat, en dat het genuanceerder ligt. Maar tot zijn 'verbazing' noemde Potters afgelopen woensdag in Tweede Kamer de 'plascontracten' opnieuw 'mensonterend'.

Is het ergens niet tóch steriel, hard en koud beleid? Nee, dat is dus écht niet zo, bezweert Bianca Egeter, leerling verpleegkundige op afdeling Piet Heyn. Terwijl ze een rondleiding geeft (bloemetjesgeur, duinen op de muur geschilderd) helpen twee collega's een oudere met een tillift naar één van de wc's. "Zo lang ze dat doen, is er verder niemand voor de andere ouderen, want 's middags staan we hier met z'n tweeën", licht ze de - nog steeds bestaande - plasafspraken toe.

De onderbezetting speelt mee, zegt ze. "Maar het is vooral in het belang van de ouderen met wier familie deze afspraken zijn gemaakt", zegt ze. "Het komt voor dat zij 's ochtends op de po zijn geweest, en voordat we ontbijten alweer aangeven dat ze naar de wc moeten. Ze zijn dan vergeten dat ze net al zijn geweest. Wanneer we daar elke keer op ingaan, zouden we om de haverklap met die lift in de weer zijn. Daar is niemand bij gebaat. Als het nodig is, zou ik het de volgende keer precies weer zo doen."

Dat het dus kán voorkomen dat iemand móet plassen en 'nee' te horen krijgt, hoofdreden van alle woede, klopt volgens haar, maar valt eenvoudigweg niet te voorkomen.

"Deze ouderen zijn incontinent. Zelfs al zouden we 36 keer per dag met hen naar het toilet gaan, dan nóg zouden ze het af en toe in hun incontinentiemateriaal doen. Dat is onderdeel van de nare ziekte dementie, en dat wéét je als je je er in verdiept. Het is jammer dat Kamerleden en zelfs staatssecretaris Van Rijn, onze hoogste baas, dat niet heeft gedaan. Nu lijkt het alsof we te lui zijn om mensen naar het toilet te brengen. Wij voelen ons echt op onze ziel getrapt. Gelukkig zijn er nog mensen die het waarderen wat we doen", zegt ze bij het prikbord met bemoedigende teksten.

Hebben PvdA-staatssecretaris Van Rijn en VVD-Kamerlid Sjoerd Potters inmiddels spijt van hun harde oordeel? "Ik vind het een principiële kwestie", zegt Van Rijn achteraf. "Kennelijk was de echtgenoot van de demente bewoonster niet tevreden met de afspraken. Als er afspraken worden gemaakt met de familie van een demente bewoner, dan kan dat niet van 'zo doen wij het hier'. Het moet in goed overleg."

VVD-Kamerlid Sjoerd Potters zegt nu 'dat er soms afspraken nodig zijn' over plassen. "Als een demente bejaarde 36 keer op de dag bang is dat het misgaat met plassen, dan moet naar die angst toch geluisterd worden. Daar gaat het mij om".

In het kort

Plasafspraken zijn er in verpleeghuis Grootenhoek met drie van de zestig bewoners

Na drie dagen tweeten en Kamervragen komt één Kamerlid op bezoek

Verplegers blijven achter afspraken staan

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden