Plantsoendienst neemt afscheid van de gifspuit

Gemeenten gingen onkruid altijd met gif te lijf. Nu dat niet meer mag moeten ze op zoek naar alternatieven. Die zijn ook niet altijd groen.

Op een parkeerplaats in het Achterhoekse Ulft toont Jan van Ulst van de Groenmakers de toekomst. De Weedsteam maakt een ronde over het terrein, een machine die op het eerste gezicht veel weg heeft van een eenvoudige grasmaaier. Schijn bedriegt want onder de kap gaat een combinatie van hete lucht, infrarood en stoom de ongewenste begroeiing te lijf. De directeur van de groenvoorziener zakt door zijn knieën en voelt aan een paardebloem. "Bij zestig graden knappen de eiwitcellen, dus morgen is de plant dood", garandeert hij.

Tot voor kort spoot de Groenmakers bij de meeste gemeenten met glyfosaat, het meest gangbare gif. Op onder meer parkeerplaatsen, stoepen en grindpaden mag dat niet langer. Nieuwe technieken gaan onkruid te lijf met hitte. Ook experimenteren ontwikkelaars met lasers en stikstof. Hoe geavanceerd die machines ook mogen zijn, tegen gif kunnen ze niet op. Waar je onkruid met hitte zes keer per jaar te lijf moet, hoef je spuiten maar een keer per jaar herhalen. Kosten liggen daarom tot wel tien keer zo hoog.

De bedrijven die actief zijn in de groenvoorziening zijn al jaren bezig met de overgang naar chemievrij onkruidbeheer. Veel kleinere gemeenten waren in hun ogen spelbreker, omdat die tot op het laatst kozen voor de goedkoopste oplossing: spuiten met glyfosaat. Investeren in nieuwe machines had daarom lange tijd geen zin.

"Hier zijn gemeenten die voor dit jaar geen extra budget hebben gereserveerd", zegt van Ulst. Nu lokale overheden geen keus meer hebben draaien fabrikanten van alternatieve technologieën overuren om de vraag bij te kunnen benen.

In veel gemeenten moest dit jaar nog geschoven worden in de begroting. Eddy Schabbink van Donkergroen, die landelijk actief is in de onkruidbestrijding, spreekt van struisvogelpolitiek. "Een flink rijtje politici heeft echt de kop in het zand gestoken", zegt hij. Verschillende klanten benaderden het bedrijf om de aanbesteding te verlengen, in de hoop dat ze gewoon zouden komen spuiten. Die kregen nul op het rekest. "In juli zal het op veel plaatsen groen zijn", verwacht Schabbink daarom. "De burger gaat vanzelf klagen en dan zullen ze met bosmaaiers en borstels in de weer moeten."

Vaak gaat het om kleine gemeenten met een 'agrarische inslag', zoals het Groningse Appingedam. Volgens Jan Hoekstra, de teamleider beheer openbare ruimte, wonen er veel mensen in het stadje die zelf een flesje hebben staan. Het gebruik van gif stuitte dan ook op weinig weerstand. "Ik moet eerlijk zijn, als het verbod later was ingegaan hadden we nog wel een ronde gespoten."

Op de meeste plekken werd gewerkt met de DOB-methode, een sensortechniek die het middel gericht op de plant spuit. Daardoor is het gebruik van glyfosaat al sterk teruggedrongen. "Daar waren we heel tevreden mee. Bovendien is het in mijn ogen duurzaam, omdat alternatieven veel meer energie gebruiken", zegt Hoekstra.

Een veelgehoord argument. Nieuwe technieken hebben gemeen dat ze werken met hitte, en dat kost energie. Of het nu gaat om branders, hete lucht, of apparaten die met heet water het onkruid te lijf gaan. Iedere methode heeft zijn voor en nadelen, maar ze verbruiken allemaal gas of dieselolie om de hoge tempraturen te kunnen bereiken. De milieu-impact proberen gebruikers nog te verminderen door te werken met groengas en koelwater dat minder bijverwarmd hoeft te worden.

undefined

Kierende stoepranden

Voorkomen is beter dan genezen. Daarom storen groenvoorzieners zich aan de knullige wijze waarop straten in Nederland worden aangelegd. "Neem deze stoeprand", zegt Van Ulst afkeurend. "Die kier is veel te groot waardoor planten toch doorkomen. Bovendien kun je zo'n naad ook gewoon afkitten." Ook vaker vegen kan het vormen van een kiembed voor onkruid tegengaan. De veegdienst en plantsoendienst kun je daarom beter door een partij laten uitvoeren, pleit de directeur. "Het kan allemaal veel efficiënter. Nu blijft maaisel vaak gewoon liggen, je zou ons eigenlijk daar ook verantwoordelijk voor moeten houden."

Toch levert het verbod de maatschappij als geheel ook een besparing en milieuwinst op. Hoewel het gebruik van glyfosaat in de landbouw vele malen hoger ligt, komt toch negentig procent van het gif via verharde oppervlakken in het oppervlaktewater. Waterbedrijven pleiten al langer voor een verbod omdat de zuiveringskosten maar blijven stijgen. "Wat er niet inzit, hoef je er niet uit te halen", zegt een woordvoerder van de waterbedrijven. "De rekening ligt nu niet meer bij burger maar bij de gemeenten."

Veel grotere steden en gemeenten zijn al veel langer chemievrij. Gif spuiten stuit daar op meer weerstand en kon ook in de gemeenteraad op weinig draagvlak rekenen. In Assen bijvoorbeeld werkt de plantsoendienst al bijna tien jaar zonder gif. "Een heel bewuste keuze", stelt wethouder Ruud Wiersema. "Het kost meer geld, maar de natuur die wij hebben is onbetaalbaar." Daarmee doelt hij op het nationale park de Drentsche Aa, waar onder meer de stad Groningen zijn drinkwater uit put. "Bovendien kunnen we mensen met een uitkering weer een duwtje geven door ze een nuttige dagbesteding te bieden."

Het verbod op gif kan een belangrijke bijdrage leveren aan de uitvoering van de participatiewet, die bedoeld is om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt weer aan werk te helpen. Bij de Groenmakers hebben alle uitvoerende medewerkers een fysieke of geestelijke beperking. Dat gaat bij het bedrijf om tachtig van de 110 werknemers. Door het gifvrije beheer, kunnen er weer meer mensen worden aangenomen. Dat geldt ook voor gemeenten met een eigen plantsoendienst, zo werden in Den Haag vorig jaar 260 mensen uit de bijstand gehaald.

In de ogen van Jan van Ulst zijn er de laatste decennia veel goede stappen gezet richting chemievrij onkruidbeheer. "Mijn opa ging nog met DDT door de boomgaard", herinnert hij zich. "Misschien moeten we nu de bril van netjes en strak eens afzetten. Nergens in de wereld is het onderhoudsniveau zo hoog als hier."

undefined

Wat is glyfosaat?

Glyfosaat is een chemische onkruidverdelger. Het middel, beter bekend onder de merknaam Roundup, is ontwikkeld door Monsanto voor toepassingen in de landbouw. Er zijn veel zorgen over de milieueffecten en gezondheidsrisico's van het middel, zo zou het volgens de wereldgezondheidsorganisatie (WHO) mogelijk kankerverwekkend zijn. De overheid besloot daarom dat spuiten per 31 maart op 'verhardingen' - op straat dus - niet langer mag. In de landbouw blijft glyfosaat toegestaan, net als op sportvelden en recreatieterreinen. Voorlopig ligt Roundup nog in het schap van de lokale bouwmarkt en buurtsuper, particulieren mogen het blijven gebruiken. De Europese Unie beslist volgende maand of de licentie van de pesticide wordt verlengd.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden