Plan trainingsmissie leidt tot bizarre vertoning

Een politieagent op krukken. De man raakte gewond tijdens de aanval van 19 december op een rekruteringscentrum. (Joel van Houdt)

Het plan om politietrainers naar Afghanistan te sturen is een bizarre vertoning en illustratief voor de nieuwe verhoudingen in het Nederlandse politieke bestel.

In de eerste plaats omdat de Kamer zelf om een missie vraagt. Doorgaans is het andersom volgens het adagium: de regering regeert en de Kamer controleert. Het kabinet-Rutte lijkt er bovendien niet al te zwaar aan te tillen als de missie niet doorgaat: jammer dan. Internationaal dreigt wel prestigeverlies. Navo-landen en EU-partners zullen niet zoveel begrip hebben voor de bijzondere politieke situatie van het minderheidskabinet. Het economisch invloedrijke Nederland komt niet na wat beloofd is.

Oproep van PVV

Het meest prangende is echter dat gedoogpartner PVV tegen de missie is en de oppositie oproept ook tegen te stemmen. Dat verschaft het kabinet een uiterst fragiele basis als het mis gaat met deze uitzending. Als D66, GroenLinks en ChristenUnie met de VVD, CDA en SGP voor zouden stemmen, dan beschikt het kabinet over een meerderheid van slechts vier zetels. Het is overigens niet uitgesloten dat enkele leden van deze fracties die in beginsel voor zouden kunnen stemmen, een afwijkend standpunt innemen, waardoor de parlementaire steun tot een minimum beperkt zou worden. Het kabinet is volledig overgeleverd aan de oppositie.

De vraag die dan aan het kabinet en de voorstanders voorligt is of ’onze jongens en meisjes’ met zo’n beperkt parlementaire draagvlak weggestuurd kunnen worden naar een gevaarlijk land. In beginsel kan dat wel, alleen zijn de rapen voor het kabinet gaar als het mis gaat. Dat hoeft niet eens een ernstig incident te zijn met vele doden: één ietwat hardhandige in de kraag gevatte Afghaanse arrestant, waarbij een Nederlander toekijkt, kan het politieke draagvlak doen smelten.

Trackrecord van GroenLinks

GroenLinks heeft wat dit betreft een povere trackrecord. De fractie heeft in haar aard moeite met geweld en wil nog wel eens gaan twijfelen: in 1999 trokken de Kamerleden Ineke van Gent en Farah Karimi hun steun aan de Navo-bombardementen in de Kosovo-oorlog in. De rest van de fractie bleef voor. In 2001 schortte de toenmalige GroenLinks-leider Paul Rosenmöller de steun van zijn fractie aan de oorlog in Afghanistan tegen de taliban op, vanwege bommen die slachtoffers maakten onder de burgerbevolking. Hem werd toen een gebrek aan standvastigheid verweten. De partijraad van GroenLinks heeft zich inmiddels uitgesproken tegen het sturen van de trainingsmissie naar Noord-Afghanistan. Dat maakt de positie van Sap niet eenvoudiger. Ook als de GroenLinks-fractie instemt met deze missie, dan heeft het kabinet geen garantie dat deze fractie standvastig zal blijven. Dat heeft het verleden bewezen. Voor Jolande Sap staat er ook persoonlijk wat op het spel: haar leiderschap van de partij.

SP en Navo-operaties

Wie terugkijkt naar het politieke draagvlak bij vorige missies kan constateren dat sinds 1994 de Tweede Kamer vaker niet dan wel unaniem instemde met grotere vredes- of crisisbeheersingsoperaties. Voor 1994, bijvoorbeeld met de uitzendingen naar Srebrenica (1993) of Cambodja (1992), was er Kamerbrede instemming. Na 1994 was het eerder uitzondering dan regel. De reden was heel simpel. In 1994 kwamen Jan Marijnissen en Remi Poppe namens de SP voor het eerst in de Tweede Kamer. De partij heeft nooit operaties willen steunen waarbij de Navo betrokken was. De SP heeft echter wel tal van andere missies gesteund, bijvoorbeeld naar Soedan (waarnemers), zelfs als een grote partij als het CDA afhaakte.

Sinds de komst van de SP is het normaler geworden dat partijen niet meededen, ook de grotere fracties en regeringspartijen haakten af. Het CDA stemde tegen het sturen van troepen naar Eritrea. De partij voelt in beginsel voor geen enkele grote missie naar Afrika. De PvdA was tegen de politieke steun aan de oorlog tegen het Irak van Saddam Hoessein. D66 was in 2005 als regeringspartij al bij voorbaat tegen de ’vechtmissie’ naar Uruzgan.

Regeringspartij VVD stemde in 2003 tegen het voorstel van de eigen minister Henk Kamp om een hospitaal- en transportschip naar Liberia te sturen, omdat de fractie bang was meegezogen te worden in de draaikolk van de burgeroorlog. Woordvoerder van de VVD was destijds...Geert Wilders.

Toch is het draagvlak nog nooit zo beperkt geweest als met het huidige voornemen politietrainers naar Afghanistan te sturen. Dit beperkte draagvlak kan voor de ChristenUnie reden zijn om tegen de stemmen. „Het draagvlak in politiek en samenleving wordt meegewogen in ons standpunt”, verklaarde CU-leider André Rouvoet afgelopen zaterdag.

ChristenUnie steunde Uruzgan wel

Met de ChristenUnie is wel iets merkwaardigs aan de hand. De partij steunde twee keer de gevaarvolle operatie in Uruzgan, waarbij aan Nederlandse kant 24 doden vielen. Eimert van Middelkoop was in die tijd namens de ChristenUnie minister van defensie. Eerder ging de fractie akkoord met de missies in Irak en vele anderen. In alle opzichten is de politietrainingsmissie naar Noord-Afghanistan beperkter van omvang, minder gevaarlijk en in beginsel meer opbouwend dan ’Uruzgan’.

Toch twijfelen partij en fractie. De partij wees bij vroegere steun altijd op de internationale verantwoordelijkheid die een land als Nederland zou hebben, voor Afghanistan in het bijzonder. Blijkbaar zijn er ook andere motieven die een – even belangrijke – rol spelen, zoals maatschappelijk draagvlak, nut en noodzaak. Defensiespecialist Joël Voordewind hamert op het probleem van bekeerde christenen in Afghanistan, van wie er twee de doodstraf hebben gekregen. Mocht de fractie tegenstemmen dan ontneemt de fractie Nederland de mogelijk in het land zelf maximale invloed uit te oefenen om de doodstraf van de twee te voorkomen. Lastig dilemma voor de ChristenUnie.

Dit is een bewerkte versie van het artikel 'Steun Afghanistan-missie nog nooit zo fragiel geweest', Trouw 24-01-2011

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden