Reportage

Plan om Russische pensioenleeftijd op te hogen stuit op weerstand

Dansende ouderen in het Sokolnikipark in Moskou.Beeld Geert groot Koerkamp

De Russische regering wil de pensioenleeftijd verhogen, maar dat stuit in het land waar de levensverwachting laag is, op verzet. Dit weekend wordt er massaal geprotesteerd.

"Verhoging van de pensioenleeftijd? Niet nodig, lijkt me, want ons land is rijk genoeg om dat niet te hoeven doen", zegt Jelena Koeznetsova (59) beslist. Ze zit met haar kleinzoon op een bankje aan de dansvloer in het Moskouse Sokolnikipark, een plek waar actieve ouderen graag komen schuifelen op de muziek van klassieke Russische schlagers. Op het heetst van de dag is het rustig. Twee tieners leven zich uit op de piano in een belendend theehuisje.

De plannen van de Russische regering de pensioenleeftijd drastisch op te schroeven zijn veel Russen in het verkeerde keelgat geschoten, Koeznetsova incluis. "Ik denk dat de overheid daar geen geld aan wil uitgeven en probeert te bezuinigen over de ruggen van de mensen, zodat ze die tot ze 65 zijn niets hoeven te betalen."

Traditioneel

Koeznetsova is een schoolvoorbeeld van de traditionele Russische oma, die na afsluiting van haar werkende leven de zorg voor de kleinkinderen op zich neemt. Die belangrijke sociale rol kunnen ze moeilijk vervullen als ouderen veel langer moeten doorwerken, zeggen de critici. Koeznetsova knikt instemmend, al is het voor haar niet het belangrijkste argument tegen de plannen. Een vroeg pensioen moet mensen de vrijheid geven om de slotfase van hun leven zelf inhoud te geven, vindt ze. "Dat kan door je te wijden aan je kleinkinderen, te blijven werken of je anderszins te ontwikkelen."

Rusland maakt zich op voor grootschalige protesten en op internet gonst het van de verontwaardiging, ook omdat president Poetin in 2005 had bezworen dat aan de pensioenleeftijd niet zou worden getornd 'zolang ik president ben'. Al meer dan twee miljoen mensen hebben een petitie op Change.org ondertekend. Niet alleen oppositieleider Aleksej Navalny, ook Kremlingetrouwe vakbonden hebben voor dit weekend acties aangekondigd, mogelijk met als doel de reële oppositie de wind uit de zeilen te nemen.

Revolutionair lijken de plannen op het eerste gezicht allerminst. Als het aan het Kremlin ligt blijven Russische mannen na een overgangsperiode die eindigt in 2028 doorwerken tot hun 65ste, vrouwen kunnen na 2034 met pensioen als ze 63 zijn. Maar het verschil met de bestaande situatie is groot. Mannen kunnen nu al met 60 jaar stoppen met werken, vrouwen zelfs met 55 jaar. Dat is al zo sinds de jaren dertig van de vorige eeuw.

Dat is de theorie. Aanvullende pensioenen komen in Rusland nauwelijks voor en in de praktijk blijven veel gepensioneerden doorwerken om hun vaak karige staatspensioen aan te vullen. Dat is het hoogste in Moskou, waar de maandelijkse uitkering kan oplopen tot 15.000 roebel, omgerekend slechts 200 euro. Buiten de hoofdstad ligt het pensioenniveau vaak beduidend lager, en dus bieden veel ouderen zich noodgedwongen aan als conciërge, stratenveger of garderobejuffrouw.

Geen gekke dingen

Jekaterina Jakloveva (85) heeft dat niet nodig en zou dat ook niet eens kunnen, want ze is slecht ter been en zit vooral thuis, met de rollator schuifelend tussen keuken en woonkamer. Met haar Moskouse pensioen kun je geen gekke dingen doen, maar je kunt er net van leven, zegt ze. "Vroeger niet, maar onder Poetin is het beter geworden."

Het is wel hoog tijd dat de pensioenleeftijd omhoog gaat, vindt Jakovleva, die zelf tot op hoge leeftijd boeken redigeerde. "Want straks zijn er niet genoeg werkenden die het geld moeten verdienen voor de mensen die al met pensioen zijn. Een paar jaar geleden waren er nog vier werkenden op iedere gepensioneerde, nu nog maar twee. Voor je het weet is er niemand die de gepensioneerden kan onderhouden."

Politici en experts zijn het er over eens dat verhoging van de pensioenleeftijd in Rusland juist daarom onvermijdelijk is, maar er is onenigheid over de manier waarop en het tempo waarin de regering de plannen wil realiseren. Nu al haalt een op de drie Russische mannen het pensioen niet en dat percentage loopt op naarmate de lat hoger wordt gelegd.

"Voor vrouwen is een verhoging met acht jaar ook heel fors, maar vrouwen zijn toch meer gehard, die leven langer", zegt Jakovleva. De levensverwachting van Russische mannen is nu 66 jaar, 77 voor vrouwen.

Critici wijzen erop dat er tijd nodig is om mensen voor te bereiden, de gezondheidszorg te verbeteren en ouderen die langer moeten doorwerken zo nodig om te scholen, want er moet wel werk zijn voor al die extra handen. De regeringsplannen gaan daar geheel aan voorbij en dat kan funeste gevolgen hebben, zoals snel groeiende armoede, waarschuwt econoom Jevgeni Gontmacher. Hij stelt voor de pensioenleeftijd stapsgewijs te verhogen vanaf 2025, om de hervorming terdege te kunnen voorbereiden.

Extra geld nodig voor kostbare projecten

De Russische overheid heeft de komende jaren extra geld nodig, onder meer om ambitieuze en kostbare decreten van president Poetin te kunnen uitvoeren, die zijn gericht op verbetering van de levensstandaard, de demografische situatie, het investeringsklimaat en Ruslands concurrentiepositie in de wereld. Veel armslag is er niet bij de sombere economische voorspellingen die Rusland voor vele jaren een matige economische groei toedichten, en dus wordt er waar mogelijk bezuinigd.

Verhoging van de pensioenleeftijd kan een forse besparing opleveren, al kan de extra aanwas op de arbeidsmarkt ook leiden tot meer werkloosheid en de noodzaak extra uitkeringen te betalen, die het financiële voordeel van de pensioenhervorming teniet kunnen doen. Ook blijft een grote groep mensen in overheidsdienst buiten schot, zoals leden van de veiligheidsdiensten en militairen.

Er zijn nog meer veranderingen op til, zoals een forse verhoging van de btw van 18 naar 20 procent, nog een maatregel die naar verwachting op veel verzet zal stuiten en de nu historisch lage inflatie zal opstuwen.

Lees ook: De Pruisische stad die het Russische volk 'toebehoort'

De Russen wezen Kaliningrad aan als een van de speelsteden van het WK-voetbal. De on-Russische stad tussen Polen en Litouwen worstelt met haar Pruisische geschiedenis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden