Plagiaat in de popmuziek

PAUL VAN DER STEEN

Bijna zeven miljoen euro moeten Robin Thicke en Pharell Williams betalen aan de erven van Marvin Gaye. Zoals 'Blurred lines' wel erg geënt lijkt op 'Got to give it up', borduurden meer popliedjes voort op eerdere werken.

Muziek ontstaat nooit uit het niets. Marvin Gaye, de soulartiest wiens erven nu flink gaan delen in het succes van 'Blurred lines', liet zich voor het in 1977 uitgebrachte 'Got to give it up' inspireren door de nieuwe discorage. Zijn platenlabel Motown wilde dat graag, want disco verkocht geweldig.

Gaye zelf stond ambivalent tegenover het nieuwe genre. Hij vond het keurslijf te dwingend. Tegelijkertijd had de zanger wel respect voor muzikale vernieuwers als Giorgio Moroder, de man die zorg droeg voor het geluid van discokoningin Donna Summer, en Van McCoy, verantwoordelijk voor de hit 'The hustle'.

Met 'Got to give it up' gaf Gaye zijn eigen draai aan disco. Zijn nummer, in zijn oorspronkelijke versie bijna twaalf minuten lang, moest minder overgeproduceerd klinken, meer als een spontane jamsessie. Er werd wel degelijk veel gesleuteld aan de opnames voordat ze op de plaat belandden. Toch bleef veel van de spontaniteit van de momenten in de studio overeind, van een als percussie-instrument gebruikte fles grapefruitsap tot de begroeting van de onverwacht binnenkomende Don Cornelius, presentator van het fameuze tv-programma 'Soul Train'. 'Got to give it up' klonk daardoor jazzier, funkier, origineler dan de doorsnee-disco.

Maar nogmaals: wat is origineel? En wanneer wordt 'geïnspireerd zijn door' puur plagiaat? In de eerste decennia putten veel popbands uit de oerbronnen, blues en rhythm and blues. Met de eenvoudige akkoordenschema's en twaalf maten laadde een artiest dan al snel de verdenking van jatwerk op zich.

Soms werd er succesvol een zaak van gemaakt. The Beach Boys bloedden voor het weinig creatief omwerken van Chuck Berry's 'Sweet little sixteen' in 'Surfin' USA'. John Lennon werd gedaagd omdat 'Come together' van the Beatles wel erg leek op 'You can't catch me' van dezelfde Berry. Beatle George Harrison scoorde eenmaal solo met 'My sweet lord', maar kon uiteindelijk niet ontkennen dat dit nummer erg leek op 'He's so fine' van het zwarte meidengroepje the Chiffons.

Voor bluesartiest Willie Dixon kwam er in 1985 gerechtigheid. Led Zeppelin had voor de tekst van 'Whole lotta love' wel heel veel overgenomen van 'You need love', een nummer dat Dixon in 1962 had geschreven voor Muddy Waters.

De legendarische gitaarrif van Ritchie Blackmore uit Deep Purple's 'Smoke on the water' (1972) werd door vrienden van de band niet erg gewaardeerd. Te simplistisch, vonden ze. Maar misschien leek het simpelweg te veel op de pianoklanken uit de intro van 'Maria Quiet' van Astrud Gilberto uit 1966. Van een rechtszaak over de aan bossa nova ontleende hardrock is het echter nooit gekomen.

De eind jaren zeventig opgekomen en in de jaren tachtig groot geworden rapmuziek maakte veel openlijker gebruik van muziek uit het verleden. Veel nummers ontleenden hun kracht aan samples van oude nummers. Aanvankelijk dachten nogal wat artiesten weg te komen met dit leentjebuur spelen.

Vanilla Ice gebruikte 'Under pressure' van Queen & David Bowie voor zijn 'Ice ice baby' en dacht daar zomaar mee weg te komen. Dat lukte niet. Queen en Bowie eisten hun rechten op. Het kwam niet tot een zaak. Er werd geschikt voor een nooit bekend gemaakt bedrag. Het moet een flinke som zijn geweest. Want de blanke Vanilla Ice mocht in hiphopkringen dan niet erg serieus worden genomen, 'Ice ice baby' droeg wel bij aan de doorbraak van rapmuziek naar het brede publiek en werd een wereldhit.

De meeste hiphoppers kijken de laatste decennia wel uit en vermeldden op hun platen braaf waar ze uit geput hebben. 'Contains sample from...' staat er dan onder de vermelding van hun eigen nummer. Sommige artiesten zijn er schatrijk door geworden. James Brown, in eerste instantie flink bestolen door de rap, had er een fijne oude dag door. Hij was niet alleen the hardest working man in showbusiness maar ook the most sampled artist of all time.

Voor sommige bands kunnen plagiaatkwesties erg zuur zijn. 'Bittersweet Symphony' van The Verve dreef erg op een sample uit een orkestrale versie van 'The last time' van the Rolling Stones. De plaat werd opgenomen met goedkeuring van die groep, dus er leek niks aan de hand. Totdat de echte rechthebbende, de voormalige Stones-producer Allen Klein aan de bel trok. 'Bittersweet symphony' kreeg voor The Verve een bittere nasmaak en het zoet was voornamelijk voor Klein.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden