’PKN verspilde regio-miljoenen’

Hard bezuinigen is vanaf het prille begin van de Protestantse Kerk in Nederland nodig geweest. Maar de kerk heeft miljoenen verspild aan regionale kantoren, waar ze niet aan durfde te tornen. „Het kon niet op.”

Dat meldt het EO-programma ’De Ochtenden’ vanmorgen.

Nog vóór de lutheranen, gereformeerden en hervormden fuseerden tot de PKN, in 2004, was duidelijk dat de kerk met grote tekorten kampte. In 2001 had ze een commissie onder voorzitterschap van oud-minister C. P. van Dijk gevraagd daar een oplossing voor te vinden. Die kwam er, in het rapport ’Op weg naar evenwicht’, dat een gezonde organisatie in 2005 in het vooruitzicht stelde, als er maar 100 arbeidsplaatsen werden geschrapt op het PKN-hoofdkantoor in Utrecht, het Landelijk Dienstencentrum. Vorig jaar stelden de ’kerkrentmeesters’, de rekenmeesters van de PKN, in een vernietigend onderzoek droogjes vast: „Het evenwicht is niet gevonden”. Volgens de kerkrentmeesters had Van Dijk veel forser het mes moeten zetten in de personeelsbezetting, ook in die van de dienstencentra, zei voorzitter De Lange vorig jaar in deze krant.

Dat was, zo blijkt uit de EO-reconstructie, ook precies wat de commissie Van Dijk had gewild. Van Dijk: „Het opzetten van dat netwerk was uit financieel oogpunt onverantwoord.” Toch pakte hij de PKN-regiokantoren niet aan, want bij de voorbereiding van zijn advies was hem duidelijk gemaakt dat „elk advies in die richting meteen zou worden getorpedeerd”.

Daarop rustte een taboe, zegt ook de voormalig CNV-topman Henk Hofstede, lid van de commissie-Van Dijk. Het hebben van zoveel kantoren in den lande was een ’heilig huisje’. De dienstverlening van de PKN moest ’dichtbij de plaatselijke gemeente’ vormgegeven worden en daarvoor waren veel kantoren nodig. Het eerste begon in 1999.

Nog voor koningin Beatrix een paar maanden later het hoofdkantoor in Utrecht opende, was er al kritiek op de ’geldverslindende’ kerk. Op het motto van het kantoor, ’waar zorgzaamheid en zakelijkheid elkaar ontmoeten’, kwam veel kritiek. Die werd als ongegrond chagrijn afgedaan. De zakelijke leiding van het LDC lás de krantenstukken erover niet eens. „Kwestie van pijnvermijding”, zei directeur A. Wamsteker in Trouw. Ze moest in 2001 opstappen; er dreigde een tekort van zeven miljoen.

De commissie-Van Dijk beval forse bezuinigingen aan, maar, zoals gezegd, zonder aan de regiokantoren te morrelen. Dat hoefde ook niet, want, zegt een commissielid, met de bedachte ingrepen kon financieel evenwicht gehaald worden. Bovendien waren, op het moment van verschijnen van het rapport, een paar kantoren nog niet eens ingericht. De lobby voor het overeind houden van de kantoren was, zeer tegen de zin van Van Dijk, succesvol geweest.

Het optuigen van de kantoren ging, tot verbazing van betrokkenen die vroeger wel eens een tweedehandsje moesten gebruiken voor het kerkenwerk, gepaard met groot geld. Nieuwe computers, ’toeters en bellen’, ’een behoorlijk stuk catering’, nieuw meubilair in de huisstijl”, en vooral niet hardop praten over de salarissen die aanzienlijk waren. „Het kon niet op.”

Vorig jaar kreeg de PKN een nieuwe directeur, Haaije Feenstra, die de tering naar de nering zet. Hij stelde een forse reorganisatie voor. Resultaat: veertig procent minder personeel, en de onttakeling van de regiokantoren. Feenstra: „Voor mij bestaan geen heilige huisjes.”

In juni 2006 stemde de synode (landelijk kerkbestuur) vrijwel geruisloos in met Feenstra’s bezuinigingsplan, inclusief de opheffing van de regionale dienstencentra.

Het eerste regiokantoor, dat van Brabant en Limburg, gaat in juni 2007 dicht, de andere sluiten later volgend jaar. Wat rest zijn ’gemeente-adviseurs’ en vier bescheiden ’steunpunten’.

Het vier tot vijf jaar – gerekend vanaf de aanvaarding van het rapport van de commissie-Van Dijk – in stand houden van de kantoren heeft miljoenen gekost, zegt Ceesjan Visser van het regiokantoor Gelderland.

Als het debâcle van de dienstencentra zich in de ’gewone’ samenleving had voltrokken, zegt een bestuurder, dan zou het tot een parlementaire enquête hebben geleid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden