PKN-dominees wijzen eigen confessie af

De meeste predikanten in de PKN hebben weinig op met de calvinistische bronnen van de kerkleer. Tot vreugde van de remonstranten.

Het is dé formule waar critici van de ’atheïstische dominee’ Klaas Hendrikse op teruggrijpen: de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) dient „te weren wat haar belijden weerspreekt”. Met andere woorden: wie er in woord of daad blijk van geeft dat hij zich niet kan vinden in de zeventiende-eeuwse belijdenisgeschiften, kan in het uiterste geval uit de kerk worden gezet.

Nu dankzij Hendrikse de oude belijdenisteksten in de aandacht staan, leek het de interkerkelijke omroep Ikon een goed moment om onder PKN-dominees een enquête te houden: hoe kijken zij aan tegen de belijdenis? Van de vierhonderd predikanten die antwoordden, blijkt tweederde weinig tot geen affiniteit te hebben met de bronnen waarop de PKN haar leer baseert.

De dominees – uit de verschillende stromingen binnen de kerk – hebben vooral weinig op met de Dordtse Leerregels uit 1618. Die regels hebben betrekking op het theologische leerstuk van de uitverkiezing. Reformator Johannes Calvijn had gesteld dat God al vóór de schepping bepaald heeft wie naar de hemel zal gaan en wie naar de hel. Die overtuiging was een van de redenen om te breken met de rooms-katholieke kerk die verkondigde dat een mens door goede werken in de hemel kan komen.

Onderling waren Calvijns aanhangers echter verdeeld over de uitverkiezingsleer. Een groep rond de Nederlandse theoloog Jacobus Arminius meende dat God het geloof (en dus de toegang tot de hemel) aan iederéén beschikbaar stelt, en dat het aan de mens zelf is of hij het geloof wel of niet aanvaardt. Tijdens de synode van Dordrecht (1618-1619) werd deze opvatting als ’ketterij’ bestempeld en werden de aanhangers van Arminius uit de kerk gezet. Zij verenigden zich in de remonstrantse broederschap.

De huidige PKN-dominees, zo leert het onderzoek van de Ikon, zouden vierhonderd jaar geleden uit de kerk gegooid te zijn. Zij denken in meerderheid arminiaans en niet calvinistisch: zij hangen het idee aan van de ’vrije mens’ die zelf kan kiezen voor het geloof – een opvatting die een stuk vrijzinniger is dan de formele leer van de kerk.

Namens de orthodoxe stroming in de PKN reageerde voorzitter Lam van de Gereformeerde Bond op de uitkomst van het onderzoek: „De predikanten die zich niet meer kunnen vinden in de leerregels moeten zich afvragen of hun plaats nog wel binnen de PKN is.”

Algemeen secretaris Tom Mikkers van de remonstrantse broederschap is verrast dat zoveel PKN-dominees het remonstrantse gedachtegoed omarmen. Mikkers noemt de Dordtse leerregels (’ons echtscheidingsdocument’) ’vervreemdend’. „Wat er in verwoord is, zouden we tegenwoordig onderbuikgevoelens noemen. Er staat in dat remonstranten niet deugen. Dat kan ik niet rijmen met het motto ’geloof, hoop en liefde’ van de PKN.”

Toen de PKN werd gevormd zijn de Dordtse leerregels opnieuw vastgesteld als bron van de kerkleer. Mikkers: „Maar blijkbaar is de PKN veel meer van deze tijd dan de belijdenis doet vermoeden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden