PKN distantieert zich van Jodenhaat Maarten Luther

Nederlandse kerk volgt buitenlands voorbeeld. Rabbijnen hopen op regelmatige afkeuring kwetsende teksten.

Nederlandse protestanten nemen voor het eerst officieel afstand van de anti-Joodse tirades van hun geestelijke grootvader, Maarten Luther. Wat de Duitse reformator heeft gezegd 'kan absoluut niet', stelt de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in een verklaring die vandaag wordt voorgelezen tijdens een studiedag in Utrecht. Luther was in de Europese geschiedenis niet de enige Jodenhater, maar in het eeuwenlange antisemitisme heeft hij wat betreft de PKN wel een 'akelige rol' gespeeld.

De kerk reageert op een oproep die Joodse prominenten afgelopen zomer in Trouw deden. De herdenking volgend jaar van 500 jaar Reformatie mocht van hen niet voorbijgaan zonder het nadrukkelijk afkeuren van Luthers schaduwzijde.

Luther trok tegen het einde van zijn leven flink tegen Joden van leer. 'Steek hun synagogen in brand', schreef hij in het boekje 'Over de Joden en hun leugens' (1543). Pak Joden op, neem ze hun waardevolle bezittingen af en stuur ze naar werkkampen. Protestantse kerken hebben die teksten gebruikt om discriminatie en geweld tegen Joden te legitimeren. Daarmee droegen ze volgens historici bij aan het klimaat waarin de Holocaust kon ontstaan.

De PKN kwam in 2004 voort uit fusies. Maar, zo staat in de verklaring: "Als voortzetting van de Lutherse Kerk weet de Protestantse Kerk zich deel van een lutherse geschiedenis die zijn zwarte bladzijden kent."

Joodse prominenten zijn tevreden met de verklaring. De orthodoxe rabbijn Raphael Evers spreekt van een 'duidelijke zelf-kritische analyse'. Guy Muller van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (Cidi) vindt het 'goede stap'.

Toch, zeggen beiden, is de PKN nog niet klaar. "Ze moet ervoor blijven zorgen dat Luthers antisemitisme geen plaats krijgt in de kerk", vindt Muller. Evers hoopt dat de kerk vanaf nu de tirades met enige regelmaat blijft afkeuren. "Die teksten van Luther blijven immers bestaan", zegt hij. In februari gingen de prominenten al met de PKN in gesprek over het onderwerp. Dat gebeurde in een harmonieuze sfeer, vertelt de liberale rabbijn Menno ten Brink. "Het is wel duidelijk dat de PKN een paar eeuwen verder is."

Of de PKN volgend jaar tijdens de Reformatieherdenking ook aandacht besteedt aan Luthers tirades is nog niet duidelijk. Eeuwout van der Linden van de PKN: "We besteden er nu in alle rust voldoende aandacht aan, en dat vormt de opmaat naar de herdenking. Echt, we willen niets onder tafel moffelen."

De PKN is niet de eerste protestantse kerk die zich van Luthers tirades distantieert. De Lutherse Wereldbond deed dat in 1984 al. De uitspraken van de reformator waren 'zondig' en ontegenzeggelijk agressief, oordeelde die toen.

De Evangelische Kerk in Duitsland (EKD) ging vorig jaar een stap verder. De kerk verontschuldigde zich dat ze Joden 'verregaand in de steek' had gelaten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden