PKN-aanpak leegloop voorbeeld voor katholieken

Analyse Katholieken raken verbitterd door machteloosheid van lokale kerkbesturen, terwijl de protestantse ledenenquête de kerk juist nieuw elan geeft

Leegloop, krimp en vergrijzing. Vrijwel iedere kerkganger is er inmiddels van doordrongen dat de kerkverlating een proces is dat niet zo snel te stoppen valt. Bij elkaar opgeteld verlaten ieder jaar rond de 100.000 katholieken en protestanten hun kerk. Het gevolg is dat er de komende jaren tal van kerkgebouwen de deuren zullen sluiten.

Voor de betrokkenen is dat vaak een verdrietig proces. Een plek waar werd gedoopt, gerouwd en getrouwd verdwijnt voorgoed. Sluiting van een vertrouwd kerkgebouw, zo blijkt uit onderzoek, is voor mensen vaak een extra reden om definitief de kerk te verlaten.

De rooms-katholieke kerk en de Protestantse Kerk in Nederland, de twee grootste traditionele kerkgenootschappen in het land, hebben te maken met dezelfde problematiek. Toch gaan de bestuurders daar op tegenovergestelde wijze mee om.

De protestantse kerk nodigt haar leden de komende maand actief uit om mee te denken over de toekomst, door middel van een enquête. Nooit eerder zijn kerkgangers op zo'n schaal betrokken bij de toekomst van hun kerk. Hoe anders is de aanpak in de rooms-katholieke kerk. Met name de houding van aartsbisschop Wim Eijk, al langer bekend als kerkleider die de teugels strak aanhaalt, staat veel kerkleden tegen. Zij hebben het gevoel in de kou te staan.

Zo heeft Eijk bepaald dat er de komende jaren honderden kerken zullen sluiten. Kerkgangers voelen zich gepasseerd door de manier waarop de aartsbisschop per 'decreet' tot sluiting overgaat. 'De hiërarchie is teruggekomen, net als vroeger', verzuchtte een 74-jarige kerkganger in Brummen in Trouw over sluiting van de kerk waar ze al een halve eeuw komt. Deze uitspraak is exemplarisch voor de sfeer in tal van lokale katholieke gemeenschappen. Boosheid en verdriet om het dichtgaan van de kerken is omgeslagen in verbittering. Het ophangen van een plakkaat met 'handen af van onze kerk' of het ondertekenen van een 'noodkreet' voor de paus is dan vaak nog de enige vorm van bezwaar.

Een verklaring voor de verschillen in aanpak van de Nederlandse protestanten en katholieken is de manier waarop de kerkelijke regels in elkaar steken. De plaatselijke parochie is eigenaar van het kerkgebouw, maar de bisschop neemt de uiteindelijke beslissingen. Hij beslist over hergebruik, herbestemming of afbraak. Een plaatselijk kerkbestuur is machteloos. Bij de protestanten is het juist andersom; de kerkenraad van de plaatselijke kerk is de hoogste baas. Die neemt de beslissing of een kerk blijft bestaan of niet.

Het besturen van onderop lijkt in tijden van kerkelijke crisis doeltreffender. In de protestantse kerk zijn plaatselijk gelovigen volop bezig zelf de verantwoordelijkheid te nemen voor de toekomst van hun kerk. Het leidt lokaal tot tal van kleine en grote initiatieven om te kijken of nieuwe kerkelijke vormen levensvatbaar zijn. Zo zijn er inmiddels meer dan dertig zogeheten pioniersplekken, experimenten waarbij de kerk aansluiting probeert te vinden bij mensen voor wie christendom en kerkgang geen vanzelfsprekendheid (meer) is. In Huizen gebeurt dat met een tweemaandelijkse 'brunchdienst', in Jorwerd zijn bezinningswandelingen, in Den Haag is er een 'huiskamerexperiment' voor twintigers en dertigers.

Of die initiatieven de kerkelijke toekomst veiligstellen is afwachten, maar dat de landelijke protestantse kerk deze houding stimuleert en honoreert, maakt in ieder geval duidelijk dat de top de gewone kerkleden serieus neemt. Dat is voor gelovigen een troost in tijden van kerkkrimp.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden