Pippi, de Zweedse Zwarte Piet

Emotioneel debat over jeugdheldin losgebarsten: Pippi's vader mag geen 'negerkoning' zijn

De wereld staat in brand, maar in Zweden debatteert men over een meisje met een aap, een paard en een kakelbonte villa. Pippi Langkous. Aanleiding voor het debat: de Zweedse publieke tv-zender heeft een stukje waar Pippi haar ogen tot spleetjes trekt om een Chinees na te doen uit de originele tv-serie geknipt. Bovendien is er zo geknipt dat haar vader geen 'negerkoning' meer is, maar een 'koning'. De Zweedse zender SVT gaat de serie uit 1969, gebaseerd op de boeken van Astrid Lindgren, opnieuw uitzenden. "Wij willen niemand tegen de borst stoten in het multiculturele Zweden", verklaarde de woordvoerder van SVT.

Dat besluit leidde tot een emotioneel debat dat doet denken aan de Nederlandse discussie over Zwarte Piet. Eerder dit jaar voerden de anders zo onverstoorbare Zweden ook al heftige discussies over racisme en vreemdelingenhaat. Dat was in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van vorige maand. Voor het eerst in de geschiedenis van het Scandinavische land was immigratie het belangrijkste verkiezingsthema. En nooit eerder waren de politieke debatten zo emotioneel, meenden Zweedse experts.

Ulf Bjereld, professor politicologie aan de universiteit van Göteborg en politiek commentator, spreekt over de Zweedse paradox. "Onderzoek toont dat Zweedse bevolking als geheel positiever staat ten opzichte van immigranten dan tien jaar geleden. Maar bij de verkiezingen van vorige maand werd de anti-immigratiepartij ZwedenDemocraten de derde partij van het land." De nieuwe rood-groene minderheidsregering die binnenkort gepresenteerd zal worden, heeft echter al verklaard niet te willen samenwerken met de ZwedenDemocraten. Geen van de andere partijen wil dat.

Samen met Duitsland neemt Zweden de meeste vluchtelingen op in Europa. Zweden geeft bijvoorbeeld alle Syrische vluchtelingen - volgens de prognoses 80.000 dit jaar - onmiddellijk een permanente verblijfsvergunning.

De Zweedse discussie over Pippi gaat ook over geschiedvervalsing en censuur. Astrid Lindgren schreef de drie beroemde boeken over het vrijgevochten meisje in de jaren veertig. Pippi's moeder woont in de hemel. Haar vader is zeeman, aangespoeld op het eiland Taka-Tukaland waar hij 'negerkoning' is, zoals hij heet in het Zweeds. De Nederlandse vertaler koos destijds het woord 'koning'.

Tijdens een interview in 1970 zei Astrid Lindgren dat ze, als ze de boeken tóen had geschreven, van Pippi's vader een piraat had gemaakt. Over geschiedvervalsing gesproken: eigenlijk heeft Pippi een gewone kinderstem, wat haar persoon nog sterker maakt. De Nederlandse tv vond het destijds blijkbaar nodig om haar een vreemde hoge gillende stem te geven.

Golliwog moest ook weg

Het is niet voor het eerst dat makers van kinderseries, boeken en films beschuldigd worden van racisme.

Zwarte poppen uit het kinderboek 'Noddy' kwamen de Britse schrijfster Enid Blyton op veel kritiek te staan. Vooral toen de 'Golliwogs' autodieven werden, viel dat niet in goede aarde.

Ook de naam van de wezentjes deed stof opwaaien - 'wog' is het Engelse woord voor 'bruinjoekel'. Britse bibliotheken boycotten de boeken en leenden ze pas weer uit toen de illustraties veranderd waren in blanke kabouters. In de serie die later van het boek gemaakt werd, is geen Golliwog meer te bekennen.

Ook andere boeken werden onderworpen aan een kritische blik. De kleine mannetjes uit 'Sjakie en de Chocoladefabriek' waren in de film afkomstig uit Oempaloempaland, maar in de eerste druk van het boek werden zij beschreven als donkere dwergjes uit Centraal-Afrika. Hun huidskleur werd snel aangepast toen de link werd gelegd met slavenhandel.

De zorgeloze jaren van de Amerikaanse serie 'Tom and Jerry' zijn ook voorbij. Niet de kat en muis, maar de donkere huishoudster zou een negatieve stereotypering zijn. De tekenfilm mag alleen nog op de het tv-kanaal van webwinkel Amazon vertoond worden - met een waarschuwing vooraf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden