Pionieren tussen de pistes

Van onbetekenend bergdorpje via laatste redding voor tbc-patiënten tot wintersportwalhalla. Het Zwitserse Davos van nu werd gemaakt door een Engelse schrijver en een Nederlandse bankdirecteur.

Een zon die je doet vergeten dat het winter is, een uitzicht in wit en helbauw, rieten terrasstoelen rond witgedekte tafeltjes in de sneeuw en een stilte die bijna hoorbaar tussen de bomenrand en de gevel van Berghotel Schatzalp hangt: dit plekje smaakt naar een uurtje mediteren. Maar het verhaal van Klaus Bergamin houdt me met beide benen op de grond. Wat deze historicus uit zijn herinneringen en jarenlang onderzoek put contrasteert nogal met de feeërieke plaats waar we staan.

Zeventiger Bergamin verhaalt over de tijd dat het Davoser hotel met de lange rijen jugendstilbalkons nog Sanatorium Schatzalp heette. Zelf lag hij er niet, Schatzalp trok vooral rijke Russen. Als eenvoudige jongen uit een naburig dorp kwam de jonge Klaus in de jaren vijftig in een sanatorium in het dal terecht, waar de prijzen voor een kuur een factor twintig lager lagen. Hij perst zijn lippen nog opeen bij de herinnering aan de twee liter melk die hij dagelijks moest drinken en de ijskoude douches - ook twee keer per dag - om de bloedsomloop gaande te houden. En de verveling! "Je mocht alleen liggen, zo veel mogelijk in de zon, en niets doen. Er waren artsen die zelfs lezen verboden, dat vonden ze al te vermoeiend."

In dat opzicht was er weinig verschil tussen de rijke Rus en de gewone Zwitser, de behandelmethodes tegen tbc werden bepaald door de kennis van die tijd. Het gerochel in de spuugbakjes, de geur van ontsmettingsmiddelen, de treurige gang van weer een brancard met een wit laken erover: "Eén op de zeven patiënten stierf aan tbc."

In 1865 was het een jonge Engelse die in Davos overleed. Sanatoria waren er nog niet, zij kreeg haar medische behandeling in Hotel Strela. Helaas kwam de pollenarme berglucht voor haar te laat. Haar man, de Nederlandse bankdirecteur en ondernemer Willem-Jan Holsboer (1834-1898), besloot na haar dood te blijven en met arts Alexander Spengler een longziekenhuis te bouwen. Kuranstalt Spengler-Holsboer was in 1868 het eerste sanatorium in een lange rij die op initiatief van de jonge weduwnaar nog zou volgen. Rond 1900 was Davos van 1700 naar 11.000 inwoners gegroeid en meldden zich jaarlijks 26.000 kuurgasten. "Holsboer heeft Davos gebouwd", zegt Bergamin, en hij wijst naar de besneeuwde daken in het dal waar hotels, clubs, skishops en de betere modezaken en juweliers zij aan zij staan en waar bergop naar Hotel Strela de Holsboerweg loopt.

Ere wie ere toekomt, de Nederlander haalde tbc-patiënten en in hun kielzog werkgelegenheid naar Davos, maar het was een Engelse schrijver die de eerste skiërs lokte. Arthur Conan Doyle, geestelijk vader van Sherlock Holmes, bezocht Davos in 1893 en besloot dat de omgeving perfect was om te skiën, de sport die hij kort tevoren in Noorwegen had leren kennen. Hij liet een paar ski's uit Noorwegen komen en trok de bergen in met twee jonge Davosers die net een jaar aan het oefenen waren met deze nieuwe vorm van lichaamsbeweging. Terwijl Holsboer sanatoria, laboratoria, een ijsbaan en theater liet bouwen, publiceerde Conan Doyle in twee Engelse tijdschriften over zijn skitochten: 'But now we had a pleasure which boots can never give, without

a motion of our feet (...), it was glorious to whizz along in this easy fashion.' Hij voorspelde dat er een tijd zou komen waarin 'honderden Britten' naar Zwitserland zouden reizen voor de skisport.

Hij kreeg gelijk. Meer dan dat zelfs. En ze kwamen voor meer dan skiën alleen. Davos staat erom bekend dat alle wintersporten hier samenkomen: van schaatsen (Ard Schenk en Sjoukje Dijkstra vierden triomfen op de ijsbaan), sleeën en ijshockey (HC Davos is het Ajax van Zwitserland) tot langlaufen, wandelen (de regio Davos-Klosters heeft 900 km gemarkeerde wandelpaden) en fatbiken: met extreem grote banden over de sneeuw fietsen.

Ik kies vandaag met nog vijf anderen, allemaal beginners in deze discipline, voor een sneeuwschoenwandeling. We leren al snel dat lopen op plastic mini-sleetjes zo z'n eigen techniek vereist. Het heeft ook z'n eigen charme. De sneeuw op de flanken van de Pischa heeft nog niemand belopen. Pistes hoeven we niet te volgen, wij volgen slechts gids Urs die ons drie uur lang door het grote, onberoerde wit leidt en die regelmatig één van ons uit 60 centimeter verse sneeuw opraapt. "Ach, mijn gevallen engel, laat me je overeind helpen."

Het gaat helling af, hellinkje op, door dennebossen en langs donkerbruine chalets met ijspegels aan de dakranden. We lopen, klimmen en sliden door een landschap zo stil alsof de sneeuw alle geluid van de wereld heeft geabsorbeerd. Op andere hellingen laat Davos weer heel andere gezichten zien. Op de Jakobshorn krioelen skiërs en snowboarders door elkaar, op het terras van de Jatzhütte (donkerbruine Alpenhut meets laidback loungebar) klinkt stevige muziek tussen strandkorven en plastic palmbomen. Sharon en Hannah - 'we're from the USA' - zitten te giechelen in een van de hottubs aan de rand van het terras, op 2530 meter hoogte. Het schuim in hun bierglas - 'het is pas onze derde' - heeft meer hun aandacht dan het waanzinnige uitzicht aan hun voeten. Laat staan dat ze het paardenkoetsje zien dat diep in het dal door de sneeuw glijdt.

In 1934 trekt de eerste ankerlift ter wereld skiërs de helling van de Bolgen, onder aan de Jakobshorn, op. Zes jaar eerder had Alexander Fleming penicilline ontdekt; toen die na WO II steeds meer werd toegepast betekende dat een klap voor de Davoser gezondheidsindustrie. Maar de skiërs bleven in navolging van Conan Doyle wél komen en namen hun intrek in tot hotels omgebouwde sanatoria. Ook zij waren - en zijn - schatplichtig aan de Nederlandse pionier tussen de pistes. Nadat Holsboer in 1865 met zijn zieke vrouw zeven lange uren in een hobbelende paardenkoets had gezeten, om de 43 kilometer tussen Landquart in het dal en Hotel Strela te overbruggen, besloot hij dat een spoorlijn naar Davos essentieel was. Over het smalspoorlijntje van de Rhätische Bahn is het nu een kwestie van een comfortabele één uur en negen minuten, klok ik op de terugweg.

De rode trein kronkelt over een spoor als een sliert spaghetti, langs hellingen, over tientallen meters hoge stenen boogbruggen en door tunnels met onnavolgbare bochten. Wat links was wordt rechts en andersom om daarna aan de achterkant van de trein snel uit zicht te raken. Drie oudere jongeren vermaken zich door echoënd uit de ramen te hangen, ik hop voortdurend over het gangpad om zo veel mogelijk te zien. Deze spoorlijn is een spektakel. En net als de man die het bedacht waren ook de bouwers van deze en de andere spoorlijnen in het kanton Graubünden pioniers: spoorpioniers die hun Rhätische Bahn terecht zagen komen op de lijst van werelderfgoederen. En terecht.

Reisinfo

SWISS vliegt dagelijks vier keer van Amsterdam naar Zürich: swiss.com. Daarna is het nog ruim twee uur naar Davos. Swiss Travel System biedt verschillende OV-voordeelpassen: swisstravelsystem.com. Informatie over Davos-Klosters: davos.ch. Informatie over Zwitserland en boekingen:

myswitzerland.com of 00800 100 200 30 (gratis). Een kleine twintig ski-hotels participeren in het programma Davos Klosters Inside. Gasten van deze hotels kunnen gratis o.a. de zonsopgang vanaf een bergtop beleven, een ritje op de pistemachine maken of een kijkje achter de schermen bij lawineonderzoekers nemen: davos.ch/inside.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden