Pionieren in een flat van stro

In Nijmegen staat het grootste strobalengebouw van Nederland. Idealisten en een corporatie, heel verschillende werelden bouwden samen aan één ecologisch wooncomplex.

Hè, nee. Weer hebben er mensen over het helofytenfilter gelopen. Clemens Nolten ziet het meteen vanaf de galerij in het grootste strobalengebouw van het land. Tweeduizend rietplanten moeten uit dit grote grindbed omhoog schieten, zegt de projectleider nieuwbouw van woningcorporatie Talis in Nijmegen. Argeloze passanten merken deze ecologische waterzuivering niet op. Nog niet. Die denken dat dit een toegangsgrindpad is. "Hierop moeten we iets verzinnen", meent hij.

Het is ecologisch pionieren in Nijmegen-Noord, beter bekend als Lent. Maar het is de initiatiefnemers van Nederlands eerste strowoongemeenschap wel mooi gelukt. Het gebouw van de Iewan-groep is klaar voor bewoning. Vrijdag is de officiële opening van het grootste gebouw in zijn soort in het land. Nijmeegs nieuwe sociaal-ecologische zelfbouwwijk telt dan 24 stroappartementen. Een volledige strowijk zit er nog niet in. De buurgroep voor Meer Generatie Wonen ziet af van stro.

Kon Initiatiefgroep Ecologisch Wonen Arnhem-Nijmegen (Iewan) in 2012 alleen nog dromen van een zelfgebouwd strobalencomplex, nu is het er. Met hulp van een corporatie. De tevredenheid is groot.

Initiatiefgroep Iewan gaat voorlichting geven om anderen niet het wiel opnieuw te laten uitvinden, zeggen Hanneke Beld en Inti Mego van Iewan. Ook Talis is tevreden. Andere corporaties blijken nieuwsgierig. "Dit is voor herhaling vatbaar", zegt Nolten.

Ging dan echt alles op rolletjes? Nou nee, bekennen Mego en Beld in één van de drie woongroep-appartementen in het complex. Ze zitten tussen de verhuis- en verfspullen aan een ruwhouten tafel met Nolten. "Het was een continue zoektocht om de wensen van Iewan te realiseren binnen het budget", vertelt Nolten. "De aannemer vond ons soms lastig", bekent Mego. "We hadden ons helemaal ingelezen in ecologische materialen. We hadden echt de héle begroting gelezen en kwamen steeds met nieuwe dingen."

Twee totaal verschillende werelden ontmoetten elkaar op de bouwkavel aan de Laauwikstraat in dit Betuwse stukje Nijmegen. Voor Talis was het bouwproject niet alleen een experiment met nieuwe ecologische bouwtechnieken, maar ook met het overlaten van grotere bouwkundige keuzes aan de initiatiefnemers, zegt Nolten. "Voor ons was het uitgangspunt dat de nieuwbouw financieel haalbaar zou zijn en dat die voldoet aan het Bouwbesluit."

Aan de andere kant van de tafel zaten de idealisten vol passie over ecologische bouwmaterialen en -technieken, maar zonder ervaring met bouwtechnische processen en rekenmodellen. Iewan won het vertrouwen van Talis door een goede organisatie van aanstaande huurders en een stevige training van vrijwillige bouwlieden. We wilden geen vrijblijvendheid, zegt Beld. Nadat dit was geregeld, moest de gezamenlijk uitgekozen aannemer leren wennen aan de Nijmeegse stro-bouwers.

undefined

Wensenlijstje

"De aannemer had nog nooit ecologisch gebouwd", zegt Mego. Iewans wensenlijstje was niet mals. Graag wensten de woonidealisten houtskeletbouw met muren van blokken strobalen, gestuukt met leem. In plaats van afvoer via het gemeenteriool moest een natuurfilter steeds het sanitaire spoelwater vernieuwen voor hergebruik. In het collectieve washok moeten machines wassen op regenwater. De 218 zonnepanelen leveren de stroom voor de vloerverwarming. Tropisch hardhout? Taboe.

Na twee jaren praten en puzzelen bleek het project haalbaar. Daarna ging het ineens als een speer met het grootste strobalengebouw van Nederland en misschien wel heel Europa. De toekomstige bewoners van de 24 appartementen, waaronder drie woongroep-appartementen en drie woningen voor gezinnen, gingen aan de slag met ruim tweehonderd vrijwilligers. "Pas toen realiseerden wij ons het grote belang van een programma van eisen", zegt Beld.

De Iewan-ledenvergadering had via een 'mood board' de sfeer bepaald van het stro-complex. Voor het gemak waren de appartementen en kamers snel standaard ingetekend. Beld: "We dachten nog: de definitieve tekening komt later wel. Maar wil je het programma van eisen veranderen, dan betaal je de architect voor elke wijziging ervan. Een lesje voor volgende bouwgroepen: denk hierover eerst goed na." Want wijzigingen kwamen er. En daarmee ook teleurstellingen.

De komst van galerijstaanders van tropisch hardhout bleek onvermijdelijk. Schapenwol als isolatie tussen de houten vloeren bleek onmogelijk, omdat officiële certificering ontbreekt. De aannemer wilde zelfs betonnen muren en plafonds, maar de houtskeletbouw en stromuren bleven overeind in de plannen. "Het ging pas echt goed, toen we de aannemer uitlegden dat Iewan de opdrachtgever is en dat Talis hen ondersteunt", zegt Nolten.

Het was voor Talis een hele omschakeling. Nu bedenkt de corporatie eens niet wat een doelgroep wil. "Je moet als corporatie een stapje terugdoen", zegt Nolten. "De toekomstige bewoners weten zelf goed wat ze willen. Laat ze zelf een plattegrond bedenken. Maar dit vraagt wel omdenken bij ons." Zo zou hij nooit een technische ruimte achter de badkamer intekenen, maar in de hal. Mego stelt: "We houden nu meer ruimte over in de hal."

Talis maakte kennis met de nieuwste technieken. "We hebben geleerd dat je een pand van stro kunt maken", zegt Nolten. "De kozijnen zijn van accoya-hout. Die hoef je nooit te verven. Dat scheelt op lange termijn onderhoudskosten. Zoiets maakt het project haalbaar." Het leren samenwerken met groepen is voor Talis een minstens even belangrijke les. "Je moet een kwalitatief goede groep vinden als Iewan met langjarige huurders. Je wilt niet dat de huurders weer snel vertrekken."

undefined

Sociale hart

Nou, dat zal bij ons niet gebeuren, grinniken Mego en Beld. De woongemeenschap van 45 personen, verspreid over 24 wooneenheden, kent inmiddels een wachtlijst. Op het nog onbestrate plein staat het buurt- en zzp-huis De Kleine Wiel. Een haardkachel voor geperste houtkorrels, pellets, warmt de zaal op. Dit moet het sociale hart worden van de Nijmeegse eco-wijk. Op een hoek staat één gewone boomstam, de enige dragende kolom die niet van tropisch hardhout hoeft te zijn.

Er valt ook na de officiële opening veel te regelen. Waar komt de composthoop? Ook is gezamenlijke ruimte nog niet klaar. Naast de douches per appartement is er een gezamenlijke luxe badkamer ingetekend vlakbij de logeerruimte voor gasten. De buurt is welkom op de zondagscafés. Ook Talis heeft veel te doen. Nolten: "We zijn met de volgende woongroep bezig. Geen ecologische, maar wel een ideële."

De brede gezamenlijke galerijbalkons bieden uitzicht op de Waal, de Nijmeegse stuwwal en het oude stadsfont. Mego bespiegelt in de lentezon op haar nieuwe woning. "Geld om een huis te kopen heb ik niet. Maar ik kan hier ecologisch wonen in een huurappartement waaraan ik zelf heb meegetekend en -gebouwd." Nolten raakt het corporatiebelang intussen niet uit het oog: "Mocht dit pand ooit aan ons terugvallen, dan kunnen we het zo laten en weer verhuren."

undefined

Strowoningbouw

Een wooncomplex met muren van stro en leem is in Europa vrij zeldzaam. Het gebouw van Iewan in Nijmegen is houtskeletbouw met muren van geperste stroblokken die zijn gestuukt met leem. De tussenmuren zijn - als compromis - gemaakt van kalkzandsteen. Buitenwanden zijn betimmerd met onbehandeld FSC-gecertificeerd hout. Binnen is gebruik gemaakt van een laag ecologisch beton om de houten vloeren te egaliseren. Het complex is niet aangesloten of het gas- en rioleringsnetwerk. De wettelijk verplichte rioolaansluiting bestaat wel, maar is geblokkeerd.

Iewan is ontstaan uit een vriendengroep in Nijmegen. Bewoners van het strobalengebouw komen uit heel het land. Het project is geïnspireerd op het Duitse woonproject 'Sieben Linden'. Om Nederland te leren wennen aan grootschalige strowoningbouw geven bewoners vanaf juni elke eerste zaterdag van de maand rondleidingen. Informatie: www.iewan.nl

'De bewoners weten zo goed wat ze willen. Laat ze zelf een plattegrond bedenken.'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden