Opinie

Pinter weet de tijd te doorstaan

'The Buddha Family' van Daphne de Bruin en 'Bedrog' (1978) van Harold Pinter gaan beide over een driehoeksrelatie. Dat is niet de enige overeenkomst, maar een kwart eeuw is evenmin het enige verschil.

'The Buddha Family' is een satire op het moderne leven. In het plastic geluk van een Man en Vrouw komt, uit het niets, een Monnik binnengestapt om hen 'uit uw lijden te verlossen'. Binnen de kortste keren krijgt dat sektarische trekjes, hopt de Monnik tussen de gespreide benen van de Vrouw om haar 'in de goddelijke extase van de spirituele liefde' in te wijden, terwijl de Man als tegenzet voor de totale ascese - een hongerstaking - kiest.

Zo op het oog lijkt De Bruins opzet bij het gezelschap Growing up in Public pinteriaanser dan 'Bedrog'bij Toneelgroep De Appel: een buitenstaander die een betrekkelijk veilige omgeving binnendringt en voor ontwrichting zorgt. In 'Bedrog' is sprake van een ogenschijnlijk veel klassiekere situatie: een man heeft een verhouding met de vrouw van zijn beste vriend. Hier is het echter de vorm, die een genadeloos effect sorteert.

Het stuk begint als de affaire al is afgelopen en Jerry voor het eerst hoort, dat Robert allang op de hoogte was: ,,Waarom heb je dat niet verteld? Ik was je beste vriend.' Elke volgende scène is een stapje terug in de tijd tot het stuk eindigt met het prille begin van de buitenechtelijke verhouding.

In feite is Pinter veel cynischer dan De Bruin. Zij heeft wel een aardige invalshoek door de Man vaak in de derde persoon te laten spreken, alsof hij een documentaire kijk op zijn leven geeft, maar steekt verder nogal de draak met haar onderwerp. Paul Feld doet daar bij hun gezelschap Growing up in Public nog een schepje bovenop met een hilarische enscenering. Het maakt de voorstelling tot een vooral cabareteske aangelegenheid, grappig, maar er blijft niet veel van hangen. Pinter daarentegen krabt met zo¹n satanische raffinement het vernis af van de beschaafde omgang tussen zijn personages, dat je je pas laat realiseert hoe loos de betekenis van vriendschap of liefde kan zijn. En dat eigenlijk elk van de drie dè verstorende indringer is: Emma, die de vriendschap van Robert en Jerry op het spel zet, Jerry die Roberts huwelijk met Emma niet respecteert, Robert die alles arrogant op z¹n beloop laat. 'The Buddha Family' is een typisch eigentijds product. Geschreven in een raak en trendy jargon, met snelle sketch-achtige scènes en jazzy intermezzi van een live trio. Maar voor de eeuwigheid lijkt het niet bedoeld. 'Bedrog' heeft de tand des tijds aardig weten te doorstaan, al doen de acteurs die het bij Toneelgroep De Appel als eigen project brengen (Geert de Jong als Emma, Hugo Maerten als Jerry, Hubert Fermin als Robert), met flair hun best het stuk aan de eisen van deze jachtige tijd aan te passen: zij maken er een vluggertje van. Binnen een uur staat het publiek weer op straat. Hoe charmant ook, dat komt de onuitgesproken laagjes niet ten goede. Hun 'Bedrog' is een vermakelijke toneelsketch en als zodanig bedrieglijk dicht in de buurt komend van Growing up's cabareteske aanpak.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden