Pindakaas of pindakaas, dat is voor filosofen de vraag

Wijsgeren: Tasten handige marketeers de vrijheid aan?

Stel, je staat in de supermarkt voor het schap met pindakaas. Koop je dan de pot met het bruine deksel of toch met het rode? Een normaal mens stelt zich deze vraag niet. Toch is de kleur van de schroefdop bepalend voor welke variant uiteindelijk op de boterham belandt.

De reclamewereld heeft grote belangstelling voor het onbewust aansturen van het keuzegedrag. Neuromarketing is de nieuwste trend in de levensmiddelenindustrie. Marketeers werken daarbij nauw samen met hersenwetenschappers.

Is deze ontwikkeling een drama? En wat betekent dit voor de vrijheid van de mens? Filosofen twisten over de antwoorden op dit soort vragen. Zo ook gistermiddag in een Amsterdams zaaltje, tijdens een wijsgerig symposium van het Instituut voor Filosofie en Trouw. Drie wetenschapsfilosofen kruisten de degens. Ze kwamen tot verschillende inschattingen.

De vrijheid in de supermarkt is een illusie, vindt wetenschapsfilosoof Herman de Regt. "Mensen worden voortdurend beïnvloed zonder dat ze het merken. Mensen zijn net ballen in een flipperkast." Neurowetenschappers zorgen ervoor dat mechanismen die al bekend zijn nog fijner worden afgestemd. Volgens hem zijn kritische bespiegelingen zinloos.

Die opmerking schoot filosofe Maureen Sie in het verkeerde keelgat. "Het is wél zinvol om kritisch te kijken hoe we gemanipuleerd worden. Zelfkennis ís geen illusie."

Ze bepleitte strenge regelgeving. De Regt lachte hierom: "De processen die je wilt reguleren zijn ontzettend sterk. De vraag is of dat lukt. Een andere vraag is: wil je dat eigenlijk wel? Waarom zou je niet mogen experimenteren?"

Volgens een vakgenoot loopt het zo'n vaart niet. "De vraag is of neurowetenschap echt iets gaat bijdragen aan marketing. Wat we weten, komt uit kunstmatige testopstellingen die niet veel met de werkelijkheid te maken hebben. Bovendien: veel inzichten over koopgedrag kennen we al uit de psychologie."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden