Pindakaas en kamikaze

Als mijn behoefte aan pindakaas onstilbaar wordt, ga ik naar een supermarkt met importproducten aan de andere kant van de wijk. Daarna loop ik meestal door naar een kleine shinto-tempel iets verderop. Vanaf de straatkant lijkt het een rustige gebedsplek waarvan er zoveel zijn in Tokio; toch is dit een unieke tempel.

Hier worden de zesduizend zielen geëerd van leden van 'speciale aanvalskorpsen', een synoniem voor de kamikazepiloten uit de Tweede Wereldoorlog. In de laatste oorlogsmaanden lieten kamikazes met explosieven geladen vliegtuigen op Amerikaanse oorlogsschepen neerstorten. Bij elk bezoek ben ik weer perplex over de manier waarop de jonge mannen, die na een hersenspoeling en wat glazen sterke sake hun 'heldendood' tegemoet vlogen, worden herdacht.

Een herinneringsplaquette uit 1985, gedoneerd door een nabestaandenvereniging, rept van het 'buitengewone militaire succes' van de kamikazes. "Zij brachten hun vijanden doodsangst en beroerden het hele land tot tranen van dankbaarheid." En: "Deze mentaliteit vormt het fundament waarop de welvaart en vrede in ons land vandaag en in de toekomst is gebouwd".

Men zegt weleens dat met Japanners niet over het oorlogsverleden te praten valt. Het taboe zou te groot zijn. Al bij de capitulatie in augustus 1945 werd in bedekte termen gesproken. Keizer Hirohito zei toen in een radiotoespraak: "De oorlogssituatie heeft zich niet noodzakelijkerwijs in Japans voordeel ontwikkeld". Een week eerder stierven honderdduizenden bij de Amerikaans atoombombardementen op Hiroshima en Nagasaki.

Vooral de zelfverzekerde Japanners die ik ontmoet, zijn vaak bereid over de oorlogsgeschiedenis te spreken. In mijn buurtkroegje vraagt de jonge barman altijd hoe internationale media over Japan berichten. Een paar maanden geleden vertelde ik hem over uitspraken van de burgemeester van Osaka die ophef gaven. Burgemeester Hashimoto zei dat troostmeisjes (seksslavinnen) nodig waren om de Japanse soldaten tussen gevechten door rust te geven. In andere legers was dat ook gebruik, stelde Hashimoto. Stomme opmerkingen van 'een rechtse idioot', vond een stamgast. "Ongevoelig, maar als je naar de wereldgeschiedenis kijkt heeft-ie toch gelijk?", zei de barman. "Waar grote legers rondtrekken, gebeuren dit soort dingen. Dat ís toch zo?"

Die 'ongevoelig, maar niet onwaar'-visie op de geschiedenis kom je vaker tegen. Slachtoffers van de Japanse bezetting wachten al jaren op een groot moreel gebaar en forse compensatie uit Tokio. De regering verwijst naar een verdrag uit de jaren vijftig waarin staat dat Japan geen claims meer hoeft uit te betalen. Loze nuanceringen en haarkloverij, roepen slachtoffers dan weer.

"Altijd krijgt Japan het verwijt dat wij geen diepe buiging maken en onszelf verschuilen achter kleine lettertjes. 't Zal best, maar waar blijft het excuus van Obama voor de atoombommen?", vroeg een slimme ingenieur mij eens.

Het zijn allemaal gedachten om even bij stil te staan, daar bij de tempel. Met mijn plastic tasje en een pot pindakaas. Op de plaquette lees ik dat de kamikazepiloten 'op volkeren wereldwijd een onuitwisbare indruk' hebben achtergelaten. Ongevoelig, maar er valt geen speld tussen te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden